فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

زیربنای شهودی شناخت در حکمت سینوی و واکاوی تحریفات و شبهات بر آن در دورۀ معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکی م سبزواری، سبزوار، ایران.
10.22034/hi.2026.592040.2170
چکیده
شبهه‌زایی از اهم مقاصد فلسفه‌ستیزان ادوار مختلف، در رویارویی با کلیت فکر فلسفی است. فلسفه‌ستیزان در دوره معاصر از این قاعده مستثنی نبوده و این شگرد را با تمرکز بر شبهاتی پیرامون فلسفه سینوی در دو ساحت معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی به کار بسته‌اند، تا به ستیز حاد با کلیت فلسفه اسلامی دامن بزنند. به این گمان که با تحریف عباراتی از ابن‌سینا، در خصوص محدودیت توانایی دستگاه فکری بشر بر تحصیل حد و رسم منطقی، می‌توان اعتراف از ابن‌سینا فراهم آورد و با آن ناتوانی تمام نظام‌های فلسفه اسلامی را حتی از بهره‌دهی حداقلی در ساحت‌های معرفت عقلانی ترویج کرد. واکاوی این شبهات و نمایاندن اغراض نهفته و آشکار، منوط به معرفی مبدأ پایه معرفت در نظام فلسفی سینوی است که علی رغم اشتهار ابتنای این مکتب بر فکر محض و علم حصولی صِرف، شهود نقش زیربنایی را در کلام صریح ابن‌سینا ایفا می‌کند، و شبهات عاجزنمایی نظام‌های فلسفی اسلامی را در حصول معرفت، به مصدر آن احاله می‌دهد. بررسی این شبهات در قلمرو ادراک ذاتیات اشیا و معرفت نفس و تطهیر اندیشه فلسفی از این انحرافات و مغالطات، مطلوب مهمی است که ما را با مبانی معرفت‌شناختی و مقاصد فیلسوفان نامدار مانند ابن‌سینا، آشناتر ساخته و برای وصول به حقیقت یاری خواهد رساند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Cognition in Avicennian Wisdom and an Analysis of Distortions and Doubts Regarding It in the Contemporary Era

نویسنده English

Mohamadreza Ershadinia
چکیده English

Throughout history, anti-philosophers have sought to undermine the entirety of philosophical thought by casting doubt upon its core objectives. Contemporary anti-philosophers have followed this pattern, specifically targeting Avicennian philosophy through epistemological and ontological doubts to challenge the broader framework of Islamic philosophy. They operate under the assumption that by misrepresenting Avicenna’s views on the limits of human intellect in reaching logical definitions, they can claim a 'concession' from him. Their ultimate goal is to propagate the notion that Islamic philosophical systems are incapable of providing even fundamental rational insights.





To analyze these doubts and uncover their underlying agendas, one must first identify the primary source of knowledge in Avicenna's system. Although this school is often thought to rely exclusively on pure intellect and acquired knowledge, intuition actually serves as a foundational pillar in Avicenna's explicit teachings. Consequently, the attempts to portray Islamic philosophical systems as incapable of attaining knowledge are directed at this very source. Investigating these doubts—specifically regarding the perception of essences and the knowledge of the soul—and cleansing philosophical thought of such fallacies is a crucial task. Such an inquiry will deepen our understanding of the epistemological foundations and true aims of great philosophers like Avicenna, guiding us closer to the truth."

کلیدواژه‌ها English

*Avicenna
Epistemology
Rational Knowledge
Intuitive Knowledge
ابن‌سینا، حسین، (1403ق)، الاشارات و التنبیهات، ج3، تهران: دفتر نشر کتاب.
ابن‌سینا، حسین، الالهیات من کتاب الشفا، (1376)، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن‌سینا، حسین، التعلیقات، (1400ق)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
اصفهانی، میرزامهدی، (بی‌تا)، تقریرات، مرکز اسناد آستان قدس رضوی، شماره 12480.
حکیمی، محمدرضا، (1388)، الهیات الهی و الهیات بشری (نظرها)، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا، (1386)، الهیات الهی و الهیات بشری (مدخل)، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا، (1382)، پیام جاودانه، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا، (1382ب) مرام جاودانه، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا، (1381)، معاد جسمانی در حکمت متعالیه، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا، (1383)، مقام عقل، قم: دلیل ما. 
جوادی آملی، عبدالله، (1375)، رحیق مختوم، بخش پنجم از جلد اول، قم: اسراء.
داماد، میرمحمدباقر، (1367)، القبسات، نشر دانشگاه تهران.
سهروردی، یحیی، (1380)، مجموعه مصنفات، ج3، ج4، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
صدرالمتألهین، محمد، (1410ق)، الاسفار الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
صدرالمتألهین، محمد، (1360)، الشواهدالربوبیة، مشهد، دانشگاه فردوسی.
طوسی، خواجه نصیرالدین، (1403ق)، شرح الاشارات و التنبیهات، تهران: دفتر نشر کتاب.
قزوینی، شیخ مجتبی، (1370ق)، بیان الفرقان، ج 1، مشهد.