فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

وجود رابط از منظر استاد جوادی آملی و تفاوت‌های آن با دیدگاه ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای فلسفه , و کلام اسلامی، موسسه حکمت و فلسفه ایران.
2 دانشیار فلسفه اسلامی، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
10.22034/hi.2026.585291.2161
چکیده
مفهوم «وجود رابط» در فلسه اسلامی و خصوصا حکمت متعالیه در شمار مباحث پرچالش و پایه‌ای مطرح است. مساله وجود رابط از نوآوری‌های بنیادین صدرالمتالهین است که نسبتِ میان واجب و ممکن را تبیین و توضیح می‌کند. هدف این مقاله بررسی این مساله مهم از منظر آیت‌الله جوادی آملی، شارح و فیلسوف معاصرِ پیرو حکمت متعالیه، است. ما معتقدیم استاد جوادی‌آملی با پذیرش چارچوب کلی حکمت متعالیه، تفسیری متفاوت از وجود رابط ارائه داده و با تأکید بر «فقر محضِ ممکنات» و «وحدت عینی وجود»، هرگونه استقلال وجودی را از ممکنات سلب کرده است . یافته‌ها نشان می‌دهند که این تفسیر از وجود رابط، ممکنات را صرفاً به عنوان تجلیات وجود حق تعالی تلقی می‌کند، لذا ضمن اینکه خود را به سنت فلسفی ملاصدر پایبند نگاه می‌دارد از سوی دیگر، با بهره‌گیری از مبانی عرفانی و قرآنی، به نتایجی مشابه با نظریه «وحدت وجود» می‌رسد. این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی و با بررسی آثار اصلی این دو حکیم، به واکاوی نقاط اشتراک و افتراق دیدگاه‌های ایشان پرداخته و در پایان نشان می‌دهد که تبیین استاد جوادی‌آملی از وجود رابط، گرچه با تلفیق برهان و عرفان و قرآن، عمیق‌تر و دقیق‌تر شده است لیکن باز هم با چالش‌های جدیدی مواجه شده است، این چالش‌ها خود را در هماهنگی با اصولی مانند علیت، اختیار انسان و واقعیت عالم ماده بیشتر نمایان می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The existence of a connection from the perspective of Professor Javadi Amoli and its differences from Mulla Sadra's perspective

نویسندگان English

Hadi Yasaghi 1
Mohammad Hoseinzade 2
1 Doctor of Philosophy, Iranian Institute of Philosophy.
2 Assistant professor at Iranian Institute of Philosophy
چکیده English

This research examines and analyzes the concept of “interconnected existence” in transcendental wisdom, focusing on the perspective of Ayatollah Javadi Amoli. Interconnected existence, as one of Mulla Sadra’s fundamental innovations, explains the existential relationship between the necessary and the possible. The findings of the research show that Professor Javadi Amoli, by accepting the general framework of transcendental wisdom, has presented a different interpretation and, by emphasizing the “pure poverty” of possibilities and the “objective unity of existence,” has denied any existential independence from possibilities. This perspective, which considers possibilities merely as manifestations of the existence of the Almighty, is, on the one hand, a continuation of Mulla Sadra’s philosophical tradition, and on the other hand, by utilizing mystical and Quranic foundations, it reaches similar conclusions to the mystical theory of the unity of existence. The present study, using an analytical-descriptive method and examining the main works of these two philosophers, explores the points of commonality and difference in their views and shows how Professor Javadi Amoli's interpretation of the existence of the relation has both deepened philosophically and faces new challenges, especially in harmony with principles such as causality, human agency, and the reality of the material world.

کلیدواژه‌ها English

Interdependent existence
transcendental wisdom
Mulla Sadra
Professor Javadi Amoli
unity of existence
originality of existence
doubt of existence
contemporary Islamic philosophy
قرآن کریم.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1384)  الاشارات والتنبیهات، قم، نشر البلاغه.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۲)، سرچشمه اندیشه،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1383)، فلسفه الهی از منظر امام رضا علیه السلام،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1387)، تفسیر تسنیم، قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1390)، تفسیر موضوعی قرآن کریم، معاد در قرآن،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۱)، منزلت عقل در هندسه‌ی معرفت دینی، قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1392)، تفسیر موضوعی قرآن کریم، صورت و سیرت انسان در قرآن، قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1394)، ادب فنای مقربان،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1396)، عین نضاخ؛ تحریر تمهید القواعد،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1397)، معرفت‌شناسی در قرآن،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1398الف)، تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ مراحل اخلاق در قرآن، قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۸ب)، فلسفه‌ صدرایی،  قم، مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۸ج)، شمس الوحی تبریزی؛ سیره علمی علامه طباطبایی،  قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۸د)، انسان در اسلام، قم، نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (۱۴۲۵)، رحیق مختوم،  قم، نشر اسرا.
حسن‌زاده آملی، حسن (۱۳۷۹)، هزار و یک نکته،  قم، نشر بوستان کتاب.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (۱۴۰۰)، المبدأ و المعاد، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (۱۳۶۳)، المشاعر، تهران، نشر طهوری.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم (1419)، الاسفار الاربعة،  بیروت، دار احیاء التراث العربی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1402) نهایة الحکمة، تعلیقات علی امینی نژاد، قم، آل احمد.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1416)، نهایة الحکمة، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
قیصری، داودبن محمود، حسن زاده آملی، حسن (1397)، شرح فصوص الحکم، قم ، نشر بوستان کتاب.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394الف)، آموزش فلسفه، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394ب)، شرح نهایة الحکمة، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۱)، مجموعه آثار، (اصول فلسفه و روش رئالیسم)، تهران، انتشارات صدرا.
مطهرى، مرتضی (1372) مجموعه آثار، (شرح مبسوط منظومه)، تهران، انتشارات صدرا.
Cooper, J. M., & Hutchinson, D.S. (1997). PLATO Complete Works, USA: Hacket Publishing. 
Aristotle, Metaphysics, translated by W. D. Ross, Green Lion Press, 1999.
Aristotle, RepublicIn: The Complete Works of Aristotle, The Revised Oxford. Translation, Edited by Jonathan Barnes, 1984, Published by Princeton University Press.