فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

تحلیل اصل واقعیت؛ تنبه به آثار معرفت شناسانه و هستی شناسانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد اسمعیل زاده
طلبه سطح چهار حوزۀ علمیۀ قم و دانشجوی دکترای جامعه شناسی فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/isra.2025.501665.2054
چکیده
«انسان از طریق ذهن است که با واقعیت ارتباط برقرار می‌کند» این تصور رایج فلسفی است؛ اما آیا قابل تردید نیست؟ آیا با مواجهۀ مستقیم با ذهن و به‌واسطۀ آن است که انسان نیل به واقعیت می‌یابد، یا اینکه مواجهۀ بی‌واسطه با واقعیت است که امکان شکل گیری ذهن را فراهم می‌کند؟ انسان از آنجایی که بخشی شناخت‎مند از واقعیت است با اصل واقعیت به‌صورت مستقیم اتصال و مواجهه داشته، و آن را شهود می کند. این مقاله با روش تحلیل ملازمات عامه پیش می رود. در این مقاله تلاش می‌شود، اصل واقعیتِ مشهود تحلیل شود و ویژگی‌های هستی شناسانه و معرفت شناسانۀ آن مورد توجه قرار گیرد. این ویژگی‌ها به ترتیب ظاهر نمی‌شوند بلکه در نسبت باهم است که امکان ظهور می‌یابند. در نتیجه آثار معرفت شناسانه و هستی شناسانه به ترتیب بیان نمی‌شوند. در این تحلیل نه تنها گزاره‌های بدیهی با ارجاع به اصل واقعیت اعتبار می‌یابند؛ بلکه در تحلیل آثار هستی شناسانه نیز تقریری متفاوت از برهان صدیقین به دست می‌آید. بنا بر مدعا در تحلیل اصل واقعیت تنها تنبه و توجه داده می‌شود و از آنجایی که این تحلیل پیش شرط‌ها و امکان استدلال عقلی را فراهم می‌کند، نمی‌تواند از استدلال استفاده کند.
کلیدواژه‌ها
اصل واقعیت
واقعیت مقید
واقعیت مطلق
مبانی معرفت شناسانه
برهان صدیقین
علامه طباطبایی
صدرالمتألهین

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the principle of reality; Attention to some epistemological and ontological works

نویسنده English

Mohammad Esmailzadeh
. Seminary Student, Level 4, in Religious Sciences, Qom Seminary, Qom, Iran/ PhD Student in Cultural Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

"Man communicates with reality through the mind" is a common philosophical notion; But isn't it questionable? Is it the direct encounter with the mind and through it that man achieves reality, or is it the direct encounter with reality that enables the formation of the mind? Since man is a cognitive part of reality, he has a direct connection and encounter with the principle of reality and intuits it. In this article, an attempt is made to analyze the principle of visible reality and to pay attention to its ontological and epistemological features. These features do not appear in order, but in the dialectic with each other, they are possible to appear. As a result, epistemological and ontological works are not expressed in order. In this analysis, not only self-evident propositions are validated by referring to the principle of reality; Rather, in the analysis of ontological works, a different interpretation of Sediqin's argument is obtained. According to the claim, in the analysis of the principle of reality, only punishment and attention is given, and since this analysis provides preconditions and the possibility of rational reasoning, it cannot use reasoning.

کلیدواژه‌ها English

The principle of reality
bound reality
absolute reality
epistemological foundations
Sediqin'
s argument
Allameh Tabatabaei
Sadrul Mutalahin
1. احمدی، احمد (1392)، بن لایه‌های شناخت، تهران، سمت.
2. امیری، عسکری سلیمانی (1386)، «پیراستگی برهان صدیقین علامه طباطبایی»، نقد و نظر، 14 (شماره 48-47)، 254-272.
3. امیری، عسکری سلیمانی (1387)، «تقریری بدیع از برهان صدیقین علامه طباطبایی»، دو فصل نامۀ معارف عقلی، 3(2)، 57-70.
4. جوادی آملی، عبدالله (1392)، تبیین براهین اثبات خدا، قم، اسرا.
5. جوادی آملی، عبدالله (1393)، رحیق مختوم، ج 1، قم، اسرا.
6. جوادی آملی، عبدالله (1396)، رحیق مختوم، ج 20، قم، اسرا .
7. صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم (1363)، المشاعر، تهران، طهوری.
8. صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم (1392)، حکمت الاشراق با تعلیقه صدرالمتألهین، ج 4، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
9. صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم (1368)، الحکمه المتعالیه با حاشیه‌ی علامه طباطبایی، ج 3، قم، مکتبۀ المصطفوی.
10. صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم (1368)، الحکمه المتعالیه با حاشیه‌ی علامه طباطبایی، ج 6، قم، مکتبۀ المصطفوی.
11. طباطبایی، سید محمد حسین (1364)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران، صدرا.
12. طباطبایی، سید محمد حسین (1434 ق)، نهایه الحکمه، ج 1، قم، مؤسسه‌ی نشر اسلامی.
13. طباطبایی، سید محمد حسین (1371)، المیزان، ج اول، قم، اسماعیلیان .
14. عابدی شاهرودی، علی (1385)، «نقد عقل به عقل»، روش شناسی علوم انسانی، 12(47)، 10-41.
15. عابدی شاهرودی، علی (1396)، نقد قوه‌ی شناخت، به کوشش محمدعلی اردستانی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ی اسلامی.
16. فرحانی، عبدالکریم (1401)، «حسم مبانی فلسفۀ غرب مبتنی بر اصل واقعیت»، نشریۀ آفاق فقاهت، 3(7)، 9-36.
17. کرامت، محمد علی (1400)، «اولی‎الاوائل بودن اصل امتناع تناقض یا اصل واقعیت»، نشریۀ آفاق فقاهت، 2(4)، 73-83.
18. کرنر، اشتفان (1394)، فلسفه‌ی کانت، ترجمه‌ی عزت الله فولادوند، تهران، خوارزمی.
19. مروارید، محمود (1386)، «تأملّى در برهان صدیقین به تقریر علامه طباطبایى»، نقد و نظر، 12 (شماره 46-45)، 2-24.
20. مروارید، محمود (1388)، «باز هم برهان صدیقین علامه طباطبایی»، نقد و نظر، 14(53)، 145-186.
21. مصباح، محمدتقی (1396)، آموزش فلسفه، ج 1، تهران، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
22. مطهری، مرتضی (1377)، مجموعه آثار، ج 6، قم، صدرا.
23. مظفر، محمدرضا (1430 ق)، المنطق، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
24. یزدان پناه، سید یدالله (1397)، تأملاتی در فلسفه‌ی فلسفه‌ی اسلامی، قم، کتاب فردا.