فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

کاربست عقل برهانی در تفسیر اجتهادی جامع «تسنیم»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم.
2 دانش پژوه سطح چهار رشته تفسیر و علوم قرآن، جامعه الزهرا (ع)، قم.
چکیده
تفسیر تسنیم با بهره‌گیری از روش‌های گوناگون تفسیر که بر اساس منابع تفسیر است، دارای روش تفسیر اجتهادی جامع می‌باشد. در این روش جامع، یکی از روش‌ها تفسیر با عقل یا تفسیر عقلی است. آیت الله جوادی آملی در تفسیر ارزشمند تسنیم، با اهتمام به تفسیر اجتهادی جامع، به تفسیر عقلی اهتمام داشته و از عقل برهانی فراوان بهره گرفته است. از دیدگاه ایشان عقل در این جایگاه، نقش «منبع» دارد و تفسیر عقلی در حقیقت، در قبال روش نقلی و مأثور است. نتیجه معرفتی کاربست عقل برهانی و منبعی در تفسیر، نه تنها تأیید معارف قرآنی و نشان دادن هماهنگی قرآن با عقل و عقلانیت در معارف وحیانی، بلکه فراتر از آن، تبیین بیشتر و تعمیق فهم معارف و نیز پرهیز از فهم نادرست یا ناقص و سطحی است. مقاله حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته، چیستی عقل و عقل برهانی و تفسیر اجتهادی جامع را بیان کرده و دیدگاه‌های گوناگون در تفسیر با عقل را ذکر و  برخی از ادله قرآنی و روایی آن را بیان نموده است. نکته مهم در این مبحث، توجه به اصول کاربرد عقل برهانی در تفسیر است. عقل برهانی در تفسیر کاربردهای متعددی دارد که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت اند از:نقش عقل برهانی به عنوان قرینه صارفه و نفی معنا، نقش عقل برهانی به عنوان قرینه معیِّنه و تعیین معنا، تبیین مفاد و تعمیق فهم، تایید و تقویت مفاد آیه، تخصیص عام و تقیید مطلق و نقد دلالی روایات تفسیری.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Application of Argumentative Reason in Comprehensive Ijtihadic Interpretation of “Tasnim”

نویسندگان English

Hasan Sadeghi 1
Zeinab Taghilo 2
1 Researcher and Professor at the Higher Levels of the Seminary.
2 Level 4 scholar in Quranic interpretation and sciences, Al-Zahra University (AS), Qom.
چکیده English

Tasnim interpretation, by utilizing various methods of interpretation based on sources of interpretation, has a comprehensive ijtihadic interpretation method. In this comprehensive method, one of the methods is interpretation with reason or rational interpretation. In his valuable interpretation of Tasnim, Ayatollah Javadi Amoli, by focusing on comprehensive ijtihadic interpretation, has focused on rational interpretation and has made extensive use of argumentative reason. From his perspective, reason plays the role of a “source” in this position, and rational interpretation is in fact the opposite of the narrational and apocryphal method. The epistemological result of applying argumentative reason and a source in interpretation is not only to confirm the Quranic teachings and to show the harmony of the Quran with reason and rationality in revealed teachings, but beyond that, to further explain and deepen the understanding of the teachings and also to avoid incorrect or incomplete and superficial understanding. The present article, written using a descriptive-analytical method, explains the nature of reason, demonstrative reason, and comprehensive ijtihadic interpretation, and mentions various perspectives on interpretation with reason, and explains some of its Quranic and narrational evidence. The important point in this topic is to pay attention to the principles of using demonstrative reason in interpretation. Demonstrative reason has several applications in interpretation, some of the most important of which are: the role of demonstrative reason as a common ground and negation of meaning, the role of demonstrative reason as a specific ground and determination of meaning, explaining the contents and deepening understanding, confirming and strengthening the contents of the verse, general assignment and absolute restriction, and criticism of the interpretation of interpretive narrations.

کلیدواژه‌ها English

reason
Misbahi's reason
demonstrative reason
tasnim
Ayatollah Javadi Amoli
comprehensive ijtihadic interpretation
  1. ابن فارس، احمد، (1404 ق)، معجم مقاییس اللغة، مکتب الاعلام الاسلامی.
  2. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1405 ق)، لسان العرب، قم، نشر ادب الحوزة.
  3. استرآبادی، محمدامین، (۱۴۲۴ق)، الفوائد المدنیة و الشواهد المکیة، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  4. بابایی، علی اکبر، (139۱)، بررسی مکاتب و روش‌های تفسیری، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
  5. بحرانی، یوسف (۱۴۲۳ق)، الدرر النجفیة من الملتقطات الیوسفیة، بیروت، دار المصطفی(ص) لاحیاء التراث.
  6. تمیمی، آمدی عبدالواحد بن محمد، (۱۳۶۶)، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  7. جوادی آملی، عبدالله، (13۸۹) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج1 قم، مرکز نشر اسراء.
  8. ــــــــــــــــــــــــ (1390)تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج ۱۶و 1۹ و ۲۱ قم، مرکز نشر اسراء.
  9. ــــــــــــــــــــــــ (139۱) تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج۲۴ و ۲۶ و ۲۷، قم، مرکز نشر اسراء.
  10. ــــــــــــــــــــــــ (139۲) تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج۲۸، قم، مرکز نشر اسراء.
  11. ــــــــــــــــــــــــ (139۳)، تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج ۲۹ و ۳۰ قم، مرکز نشر اسراء.
  12. ــــــــــــــــــــــــ (139۵) تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج ۴۰ قم، مرکز نشر اسراء.
  13. ــــــــــــــــــــــــ (139۶)، تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج ۴۵، قم، مرکز نشر اسراء.
  14. ــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۱)، تسنیم تفسیر قرآن کریم،ج ۵۱، قم، مرکز نشر اسراء.
  15. ــــــــــــــــــــــــ (13۸۶)، سرچشمه اندیشه، قم، مرکز نشر اسراء.
  16. ــــــــــــــــــــــــ (13۸۹)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم، مرکز نشر اسراء.
  17. جوهری، اسماعیل بن حماد، (1407 ق)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، چ چهارم، بیروت، دارالعلم للملایین.
  18. حسینی مرتضوی لنگرودی، سید مرتضی، (۱۴۴۳ق)، التقریرات العالیة فی اصول الفقه (تقریرات درس مرحوم نائینی)، قم، آثار نفیس.
  19. صدر المتألهین، محمد بن ابراهیم (۱۳۶۱)، تفسیر القرآن الکریم (صدرا)، قم، بیدار.
  20. ــــــــــــــــــــــــ (۱۳۷۸) رسالة فى الحدوث‏، تهران، بنیاد حکمت اسلامى صدرا
  21. ــــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۳)، شرح أصول الکافی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
  22. صدر، سید محمد باقر، (بی‌تا)، دروس فی علم الاصول، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
  23. فیومی، احمد بن محمد مقری، (بی‌تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، منشورات دار الرضی.
  24. کلینی، محمد بن یعقوب، (1363)، الکافی، چ پنجم، تهران، دارکتب الاسلامیة.
  25. مجلسی، محمد باقر، (1403 ق)، بحارالانوار، چ دوم، بیروت، موسسة الوفاء.
  26. مظفر، محمد رضا (1415ق)، اصول الفقه، قم، مرکزالنشر مکتب الإعلام الاسلامی.