فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

بررسی معانی و لوازم کمال جلاء و کمال استجلاء از منظر عارفان مسلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رضا حصاری 1
حسن رمضانی 2
محمد محمود خلفان 3
1 استادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه بیرجند، بیرجند. ایران.
2 استاد عالی حوزه علمیه و دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران.
3 دانشجوی دکتری رشته عرفان اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب، قم. ایران.
10.22034/isra.2025.482203.2022
چکیده
از جمله اصطلاحاتی که در طول تاریخ عرفان اسلامی همواره مورد توجّه قرار عارفان الهی بوده است، دو اصطلاح کمال جلاء و استجلاء است. گرچه برخی از ریشه‌ها و معانی مشابه آن در متون دینی یافت می‌شود، لکن می‌توان چنین گفت که واضع این دو اصطلاح عارفان بوده‌اند. صدرالدین قونوی از جمله عارفانی است در تبیین این دو اصطلاح کوشیده است که درواقع می‌توان چنین گفت که نخستین عارفی بود که به طور صریح به توضیح آن پرداخته است. پس از وی فرغانی دیگر پیرو مکتب ابن‌عربی، به طور تفصیلی سعی در تبیین و توضیح این دو اصطلاح کرده است. وی رابطۀ میان کمال اسمائی و کمال ذاتی را به طور دقیق مورد تبیین قرار داده و لوازم این دو مفهوم را به طور تفصیلی مورد بحث قرار داده است. فناری نیز همین تحلیل وی را مورد پذیرش قرار داده است. نگارنده در این مقاله کوشیده است که تعاریف مختلف این دو اصطلاح و لوازمی که برخی از عارفان الهی از تبیین این دو مفهوم بیان نموده‌اند را توضیح دهد، از این جهت ارائۀ تعریفی واحد از این دو اصطلاح دشوار خواهد بود. در این مقاله به روش تحلیلی- تطبیقی رویکردهای مختلف عارفان الهی در این‌باره مورد تبیین قرار خواهد گرفت.
کلیدواژه‌ها
کمال جلاء
کمال استجلاء
کمال ذاتی
کمال اسمائی
شهود

عنوان مقاله English

Examining the meanings and essentials of perfection and perfection in Islamic mysticism Community Verified icon

نویسندگان English

Reza Hesari 1
Hassan Ramezani 2
Mohammad Mahmoud Khalfan 3
1 Assistant Professor, Department of Philosophy and Theology, University of Birjand, Birjand, Iran.
2 Associate Professor, Institute of Islamic Sciences and Culture
3 PhD student in Islamic Mysticism, University of Religions and Sects.
چکیده English

Among the terms that have always been the focus of divine mystics throughout the history of Islamic mysticism, are the two terms of perfection and perfection. Although some of its roots and similar meanings can be found in religious texts, it can be said that the originators of these two terms were mystics. Sadr al-Din Qonavi is one of the mystics who tried to explain these two terms, and in fact, it can be said that he was the first mystic who explained it explicitly. After him, Ferghani, another follower of the school of Ibn Arabi, tried to explain these two terms in detail.He has explained the relationship between nominal perfection and inherent perfection in detail. Fanari also accepted his same analysis. In the meantime, some other divine mystics like Abdul Rahman Jami have tried to provide another interpretation and explanation of these two terms. In this article, the different approaches of the divine mystics will be explained and explained in an analytical-comparative way.

کلیدواژه‌ها English

Perfection of perfection
perfection of expression
perfection of nature
perfection of name
intuition
  1. قرآن کریم.
  2. آشتیانی، سیّد جلال الدین (1370)، شرح مقدّمۀ قیصری بر فصوص الحکم، تهران، امیرکبیر.
  3. ابن‌ترکه، صائن الدین علی (1351)، چهارده رسالۀ فارسی، تصحیح و تحقیق سیّد علی موسوی بهبهانی و سیّد ابراهیم دیباجی، تهران، نشر تقی شریف رضایی.
  4. ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن محمّد (1367)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، تصحیح و تحقیق محمود محمّد طنّاحی و زاوی، قم، نشر اسماعیلیّان.
  5. ابن‌سودکین، شرح التجلّیّات الإلهیّة، تصحیح محمّد عبدالکریم النمری، بیروت، دار الکتب العلمیّة، 2004 م.
  6. ابن‌عربی، فصوص الحکم، علی‌بن محمّد، قاهره، دار إحیاء الکتب العربیّة، 1946 م.
  7. تبریزی مغربی، شمس الدین محمّد (1358)، دیوان کامل شمس مغربی، تصحیح و تحقیق ابوطالب میر عابدینی، تهران، نشر زوّار.
  8. جامی، عبدالرحمن (1425)، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تحقیق عاصم ابراهیم الکیالی، بیروت، دار الکتب العلمیّة.
  9. ____________ (2003)، لوائح الحقّ و لوامع العشق، قاهره، مجلس الأعلی للثقافة، 2003.
  10. ____________ (1370)، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، تصحیح و تحقیق سیّد جلال الدین آشتیانی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، 1370.
  11. جندی، مؤیّد الدین (1423)، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تحقیق سیّد جلال الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب.
  12. خوارزمی، تاج الدین حسین (1379)، شرح فصوص الحکم خوارزمی، تصحیح و تحقیق حسن حسن زادۀ آملی، قم، بوستان کتاب.
  13. فراهیدی، احمدبن فارض (1404)، معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الأعلام الإسلامی.
  14. فرغانی، سعید الدین (1378)، مشارق الدراری، تصحیح و تحقیق سیّد جلال الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب.
  15. _____________ (1428)، منتهی المدارک، تصحیح و تحقیق عاصم ابراهیم الکیالی الحسینی، بیروت، دار الکتب العلمیّة.
  16. فناری، حمزه (2010)، مصباح الأنس بین المعقول و المشهود، تصحیح و تحقیق عاصم ابراهیم الکیالی، بیروت، دار الکتب العلمیّة.
  17. قونوی، صدرالدین (1387)، إعجاز البیان فی تفسیر أمّ القرآن، تصحیح و تحقیق سیّد جلال الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب.
  18. قیصری، داود (1381)، رسائل قیصری، تصحیح، تحقیق و مقدّمه سیّد جلال الدین آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
  19. ________ (1375)، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تحقیق سیّد جلال الدین آشتیانی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  20. کاشانی، عبدالرزّاق (1426)، لطائف الأعلام فی إشارات أهل الإلهام، تصحیح و تحقیق احمد عبد الرحیم السایح و توفیق على وهبة و عامر النجار، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیّة.
  21. مجلسی، محمّدباقر (1362)، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الأطهار:، تهران، دار الکتب الإسلامیّة.
  22. المهائمی، علی‌بن احمد (1429)، مشرع الخصوص إلى معانى النصوص، تصحیح و تحقیق احمد فرید المزیدی، بیروت، دار الکتب العلمیّة.