فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

مولفه‌های عقل گرایی حداکثری و نسبت آن با ایمان/وحی؛ با تمرکز بر آثار آیه الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
یکی از نظریاتی که پیرامون ارتباط عقل و ایمان مطرح شده، دیدگاه عقل‌گرایی حداکثری است. بر اساس دیدگاه عقل‌گرایی حداکثری، باور انسان هرگز نمی‌تواند فاقد استدلال باشد. عقل‌گرایان حداکثری به دو گروه ملحد و دیندار تقسیم می‌شوند؛ گروه دوم معتقدند باور دینی کاملا استدلالی و عقلانی است. این پژوهش عناصر اصلی نظریة عقل‌گرایی را در عبارات و آثار آیت‌الله جوادی‌آملی جستجو کرده است. این یافته‌ها عبارتند از: الف: تاکید بر این که ایمان و باور باید مبتنی بر عقل و برهان باشد و از حدس و گمانه‌زنی فاصله بگیرد. ب: ایمان گرایی مصلحت‌اندیشانه که اساس باور را بر مصلحت‌های عملی می‌داند، قابل پذیرش نیست. ج: مبنای استدلالات عقلانی در راه وصول به باور، قرینه‌گرایی است، به این معنا که باور یا باید بدیهی باشد یا این که به بدیهیات ختم شود. د: عقل ذاتا بی‌طرف است و مبتنی بر پیش‌فرض‌های جانب‌دارانة پیشین نیست، بلکه با استدلال و برهان می‌توان حقیقت را یافت. ه: باور دینی نمی‌تواند بر دلایل احتمالاتی تکیه کند، بلکه مبنای باور، باید دلایل یقینی و برهانی باشد. نتیجه این که دیدگاه آیه الله جوادی آملی در ارتباط میان عقل و ایمان – در شکل کلی‌تر آن: نسبتِ عقل و وحی- را می‌توان عقل‌گرایی حداکثری دانست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Study of Ayatollah Javadi-Amoli’s View on Strong Rationalism

نویسنده English

Seyyed Jaaber Mousavirad
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده English

One of the theories that has been put forward regarding the relationship between reason and faith is strong rationalism. According to this view, human belief can never be devoid of reasoning. Strong rationalists are divided into two groups: atheists and theists. The second group believes that religious belief is completely reasonable and rational. Accordingly, Ayatollah Javadi-Amoli’s view on reason and faith can be considered a form of strong rationalism. The main elements of strong rationalism found in his works are as follows: A. An emphasis on the idea that faith and belief must be based on reason and evidence, distancing themselves from conjecture. B. A rejection of expedient fideism, which considers belief to be based on practical interests. C. The foundation of rational arguments on fundamentalism, meaning that belief must either be self-evident or derived from the self-evident. D. The notion that reason is inherently impartial and not based on prior biased assumptions; rather, truth can be discovered through reasoning and evidence. E. The claim that religious belief cannot rely on probabilistic reasoning; instead, the foundation of belief must rest on certain and demonstrable reasons.

کلیدواژه‌ها English

Javadi-Amoli
strong rationalism
moderate rationalism
fideism
reason and faith
  1. ‏‫استیور، دان. (۱۳۸۴). فلسفه زبان دینی (ویرایش ترجمه ابوالفضل ساجدی). قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
  2. ‏‫پالمر، ریچارد. (۱۳۹۱). علم هرمنوتیک. تهران: هرمس.
  3. ‏‫پیلین، دیوید. (۱۳۸۳). مبانی فلسفه دین. قم: بوستان کتاب.
  4. ‏‫جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۰). تبیین براهین اثبات خدا. قم: اسراء.
  5. ‏‫_________________ (۱۳۸۸). «تبیین برخی از مطالب منزلت عقل در هندسهٴ معرفت دینی». نشریه حکمت اسراء، (2)، 17-40.
  6. ‏‫‏‫_________________ (۱۳۹۶). سرچشمه اندیشه. قم: اسراء.
  7. ‏‫‏‫_________________ (۱۳۷۲). شناخت شناسی در قرآن. قم: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
  8. ‏‫ج‏‫_________________ (۱۳۸۹). «ویژگی‌های فلسفه و نسبت آن با علوم». نشریه حکمت اسراء، (5)، 7-20.
  9. ‏‫حلی، حسن بن یوسف بن مطهر. (۱۳۷۱). الجوهر النضید. قم: بیدار.
  10. ‏‫خسروپناه، عبدالحسین. (۱۳۸۱). کلام جدید. قم: مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه.
  11. ‏‫
  12. ‏‫ربانی گلپایگانی، علی. (۱۳۸۹). درآمدی بر کلام جدید.قم: مرکز نشر هاجر.
  13. ‏‫سوئین برن، ریچارد. (۱۳۸۱). آیا خدایی هست؟ (ویرایش محمد جاودان). قم: انتشارات مفید.
  14. ‏‫سیدان، سید جعفر. (۱۳۸۹). گفتگو با حجه الاسلام سید جعفر سیدان. در درآمدی بر چیستی فلسفه اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  15. ‏‫صادقی، هادی. (۱۳۹۶). درآمدی بر کلام جدید. قم: انجمن معارف اسلامی.
  16. ‏‫کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷). الکافی. تهران: دارالکتب اسلامیه.
  17. ‏‫کی یر کیگور، سورن. (۱۳۷۴). انفسی بودن حقیقت است. در نقد و نظر (ویرایش ترجمه مصطفی ملکیان). 3 و 4.
  18. ‏‫مصباح یزدی، محمد تقی. (۱۳۶۵). آموزش فلسفه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  19. ‏‫ملکیان، مصطفی. (۱۳۹۶). راهی به رهایی. تهران: نشر نگاه معاصر.
  20. میبدی، حسین بن معین‌الدین (1414) دیوان امیرالمومنین. مترجم و مصحح، مصطفی زمانی. قم: دار نداء الاسلام.
  21. Clifford, W.K. (2012). The Ethics of Belief. In Philosophy of Religion an Anthology (LOUIS P. POJMAN, MICHAEL REA). Wadsworth.
  22. Michael Peterson; William Hasker; Bruce Reichenbach; & David Basinger. (2013). Reason and Religious Belief. Oxford University Press.
  23. Mousavirad, Seyyed Jaaber. (2024). Argument from Design Based on the Calculus of Probabilities, Journal of Contemporary Islamic Studie, 6(2).
  24. Palmer, Michael. (2001). The Question of God. Routledge.
  25. Plantinga, Alvin; & Wolterstorff, Nicholas. (1983). Faith and Rationality. University of Norto Dome.
  26. Swinburne, Richard. (2004). The Existence of God. Oxford.