فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

ملاصدرا و ضرورت تقابل در بنیاد متافیزیک (ذوق ایمانی-عرفانی در ترازوی عقل متعالی انسان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری حکمت متعالیه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. ایران.
چکیده
مقاله پیش‌رو در سر دارد به نقد مبانی «ذوق تألّه» دوانی و «صرف‌الوجود» عرفانی ابن‌ترکه با نظر به مبانی حکمت متعالیه صدرایی بپردازد. به‌نظر می‌رسد ایراد بنیادین صدرایی بر این مبانی به درستی درک نشده است، به‌نحوی‌که حاجی سبزواری و علامه حسن‌زاده آملی دو فیلسوف صدرایی قصد می‌کنند با تصحیح و تدارک ذوق تألّه آن را تا برهانی‌کردن نظر عرفا برکشند، هرچند علامه جوادی آملی «ذوق تألّه» را در سلک عرفان شهودی قرار می‌دهد و در حیطۀ نظری از سنخ «یقین روانشناختی» می‌داند. پرسشی برجاست که ملاصدرا چه معضل بنیادینی در نظرات ذوقی-عرفانی اصالت ماهویان دیده است که از آن روی برتافته و کراراً به آن تذکر داده است؟
کار ما در مقاله حاضر بررسی بنیاد متافیزیک است. این بنیاد از سرآغاز همواره به‌خود تذکر داده است که واحدِ بسیطِ جداافتاده و منعزل از کثرات، آن را از حقیقت، تهی و زمینه را برای ظهور نیهیلیسم فراهم می‌کند. از این رو فلاسفه در دوران‌های مختلف نسبت به دیالکتیک واحدوکثیر یا به‌‌‌بیانی دیگر عینیت وحدت‌وکثرت تذکر داده‌اند و چه‌بسا بنیادی‌ترین اصل فلسفه خوانده‌اند و عدم توجه به این اصل، متافیزیک را در دام بنیادی صُلب و نا‌پاسخگو (مونو-لوگ) می‌اندازد که نسبت به حیات انسانی بی‌تفاوت است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Mulla Sadra and the Necessity of Contrast in the Foundation of Metaphysics (The Faith-Mystic Taste in the Scale of Human Transcendental Reason)

نویسنده English

Mahdi Sadafi
Doctorate in Transcendental Wisdom nstitute of Humanities and Cultural Studies. Tehran. Iran.
چکیده English

The following article aims to criticize the principles of the Dawani “Divine Taste” and the mystical “Oneness of existence” of Ibn Turki with a view to the principles of Sadr’i transcendental wisdom. It seems that Sadr’i’s fundamental objection to these principles has not been properly understood, in such a way that Haji Sabzevari and Allama Hassanzadeh Amoli, two Sadr’i philosophers, intend to correct and prepare the Divine Taste and extend it to the point of proving the view of the mystics, although Allama Javadi Amoli places the “Divine Taste” in the line of intuitive mysticism and considers it in the theoretical field of the type of “psychological certainty”. The question arises as to what fundamental problem Mulla Sadra saw in the taste-mystical views of the Mahowīs’ originality that he turned away from and repeatedly warned about?

Our task in the present article is to examine the foundation of metaphysics. This foundation has always reminded itself from the beginning that the simple unit separated and isolated from the multiplicity deprives it of truth, emptiness and provides the ground for the emergence of nihilism. Hence, philosophers in different eras have warned about the dialectic of the one and the many or, in other words, the objectivity of unity and multiplicity, and have perhaps called it the most fundamental principle of philosophy, and the lack of attention to this principle traps metaphysics in the trap of a rigid and unresponsive foundation (mono-logue) that is indifferent to human life.

کلیدواژه‌ها English

Metaphysics
foundation
divine taste
transcendental wisdom
transcendental intellect
unity
plurality
faith
  1. ابن‌ترکه، صائن‌الدین (بی‌تا)، المفاحص، نسخه خطی کتابخانه آیت‌ا... مرعشی، شمارۀ 3543، قم.
  2. ـــــــــــــــــــ (1403) تمهید القواعد، مقدمه و تصحیح: سیدجلال‌الدین آشتیانی، بوستان کتاب: قم.
  3. ابن‌عربی، محمد بن علی (1416)، مواقع النجوم و مطالع أهلّۀ الأسرار و العلوم، تحقیق خالد الزرعی و عبدالناصر سرّی، دمشق: دار ابن القیّم.
  4. ــــــــــــــــــــــ (بی‌تا)، الفتوحات المکیه، 4ج، دار صادر: بیروت.
  5. ابن‌عربی، محیی‌الدین (1423ق)، رسائل ابن‌عربی، دار احیاء التراث العربی: بیروت.
  6. جوادی آملی، عبدالله (1384)، حیات حقیقی انسان در قرآن، چاپ دوم، انتشارات اسراء: قم
  7. ـــــــــــــــــــ (1387)، عین النضاخ؛ تحریر تمهید القواعد، انتشارات اسراء: قم.
  8. السبزواری (بیتا)، شرح المنظومه، تصحیح و تعلیقه حسن حسن زاده آملی، مؤسسه التاریخ العربی: بیروت.
  9. سهروردی، شهاب‌الدین (1388)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح: حسین نصر و هانری کوربن، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
  10. الشیرازی، صدرالدین محمد (1360)، الشواهد الربوبیۀ، تصحیح جلال‌الدین آشتیانی، دانشگاه فردوسی: مشهد.
  11. ــــــــــــــــــــــــــ (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیۀ الاربعۀ، دار احیاء التراث العربی: تهران.
  12. گادامر، هانس-گئورگ (1382)، مثال خیر در فلسفه افلاطونی-ارسطویی، ترجمه حسن فتحی، انتشارات حکمت: تهران.
  13. ـــــــــــــــــــــ (1394) دیالکتیک هگل، ترجمه پگاه مصلح، انتشارات علمی و فرهنگی: تهران.
  14. ـــــــــــــــــــــ (1400)، دیالوگ و دیالکتیک، ترجمه امین اصلانی، نشر نقره: تهران.
  15. هایدگر، مارتین (1387)، هستی و زمان، ترجمه سیاوش جمادی، نشر ققنوس: تهران.
  16. هگل، فردریش ویلهلم (1387)، تاریخ فلسفه، ج2، ترجمه زیبا جبلی، انتشارات شفیعی: تهران.
  17. ـــــــــــــــــــــ (1399)، پدیدارشناسی روح، ترجمه مسعود حسینی و محمدمهدی اردبیلی، نشر نی: تهران.
  18. چاوشی، سید محمدتقی (1402)، در فتاد فلسفه، نقد‌نامه، شماره یکم: 87-124.
  19. ـــــــــــــــــــــ ؛ صدفی، مهدی (1393)، بررسی منطق دوگانه علّی ملاصدرا و سه‌گانه فردی ابن‌عربی در تبیین وحدت وجود، پژوهشنامه عرفان، شماره 11: 45-64.
  20. صدفی، مهدی (1394)، عرفان نظری و عرفان شهودی در مدرسه حکمی آیت‌الله جوادی آملی، حکمت اسراء، شماره 23: 27-46.
  21. Heidegger, M. (1998). Cambridge UP.‏