فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

تحلیل دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی درباره تبیین وحی از منظر انگاره‌های گوناگون از خداوند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حامد شیواپور
استادیار دانشکده الهیات دانشگاه مفید، قم. ایران.
10.22034/isra.2025.492261.2038
چکیده
انگاره‌های گوناگون از خدا را می‌توان در سه دسته کلی تشبیه (مادی و معنوی)، تلقی شخص وار از خدا و الهیات سلبی (در سه روایت گوناگون آن) دسته‌بندی کرد. هر یک از این سه انگاره در چگونگی تبیین ما از وحی اثر می‌گذارد. از سوی دیگر، تبیین وحی باید واجد دو شرط اساسی باشد: معقولیت و تناسب با متون دینی. یافتن مسیری میانه که بتواند هر دو شرط مذکور را برآورده سازد کار دشواری است که به نظر می‌رسد در تاریخ فرهنگ اسلامی کمتر به آن پرداخته شده است. آیت الله جوادی آملی از معدود عالمانی است که به هر دو نکته توجه داشته‌ و در تبیین خود از وحی کوشیده‌ است به هر دو نکته توجه کند و تبیینی از وحی به دست بدهد که هم معقول باشد و هم با شواهد مبتنی بر متون دینی تناسب داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
تبیین وحی
تشبیه
تنزیه
کلام خدا
آیت‌الله جوادی آملی

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Ayatollah Javadi Amoli's view on explaining revelation from the perspective of Anthropomorphism and Disanthropomorphism

نویسنده English

Hamed Shivapoor
Assistant Professor, Faculty of Theology, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

The various conceptions of God can be grouped into three general categories: Anthropomorphism (material and spiritual), personal conception of God, and negative theology (in its three versions). Each of these three conceptions affects how we explain revelation. On the other hand, the explanation of revelation must meet two basic conditions: reasonableness and consistency with religious texts. Finding a middle path that can satisfy both of these conditions is a difficult task that seems to have been less addressed in the history of Islamic culture. Ayatollah Javadi Amoli is one of the few scholars who has paid attention to both points and has tried to pay attention to both points in his explanation of revelation and provide an explanation of revelation that is both reasonable and consistent with evidence based on religious texts.

کلیدواژه‌ها English

Explaining of Revelation
Anthropomorphism
Negative Theology
The Word of God
Ayatollah Javadi Amoli
  1. آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن‏، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، دار الأضواء، بیروت‏، 1403ق‏.
  2. ابن سینا، حسین بن عبدالله، التعلیقات، محقق: عبد الرحمن بدوی، مکتب الإعلام الإسلامی، قم، 1404ق.
  3. ـــــــــــــــــــــــ ، الإشارات و التنبیهات، ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب،‌ ق‍م‌، 1381.
  4. ارسطو، مابعدالطبیعه (متافیزیک)، ترجمة شرف الدین خراسانی، انتشارات حکمت، تهران، چاپ چهارم، ۱۳۸۵.
  5. استیس، والتر ترنس، عرفان و فلسفه، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، انتشارات سروش، چاپ سوم، ۱۳۶۷.
  6. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج6، قم: نشر اسراء، چاپ دوم، 1385.
  7. ــــــــــــــــــ ، تفسیر تسنیم، ج48، قم: نشر اسراء، 1398.
  8. ــــــــــــــــــ ، تفسیر تسنیم، ج50، قم: نشر اسراء، 1398.
  9. ــــــــــــــــــ ، تفسیر تسنیم، ج60، قم: نشر اسراء، 1400.
  10. ــــــــــــــــــ ، تفسیر تسنیم، ج62، قم: نشر اسراء، چاپ دوم، 1401.
  11. ــــــــــــــــــ ، تفسیر تسنیم، ج71، قم: نشر اسراء، 1402.
  12. ــــــــــــــــــ ، تفسیر تسنیم، ج72، قم: نشر اسراء، 1402.
  13. ــــــــــــــــــ ، قرآن در قرآن، قم: نشر اسراء، چاپ دوم، 1378.
  14. ــــــــــــــــــ ، وحی و نبوت، قم: نشر اسراء، 1388.
  15. خراسانى، محمد کاظم بن حسین‏، کفایة الأصول، موسسة آل البیت علیهم السلام‏، قم‏، 1409ق‏
  16. ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، به تحقیق علی محمد البجاوی، دار إحیاء الکتب العربیة، 1382ق.
  17. سیوطى، جلال الدین‏، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى‏، قم‏، 1404ق.
  18. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، به تحقیق محمد عبدالقادر الفاضلی، المکتبة العصریة، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۱ق.
  19. صدرای شیرازی، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، انتشارات بیدار، قم، 1366.
  20. ــــــــــــــ ، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، مکتبة المصطفوی، قم، ۱۳۶۸.
  21. ــــــــــــــ ، محمد بن ابراهیم، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1360.
  22. فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، 1420.
  23. فلوطین، دورۀ آثار، ترجمة محمد حسن لطفی، انتشارات خوارزمی، تهران، ۱۳۶۶.
  24. فنارى‏، شمس الدین محمد، مصباح الأنس بین المعقول و المشهود، مصحح: عاصم ابراهیم الکیالی‏، دار الکتب العلمیه، بیروت، 2010م.
  25. مشکینى اردبیلى، ابوالحسن‏، حاشیه کفایة الأصول، انتشارات لقمان‏، قم، 1413ق‏.
  26. Hamori, Esther J., When Gods Were Men, De Gruyter, Berlin, New York, 2008
  27. Harmless, William, Mystics, S. J., Oxford University Press, 2008
  28. Krik, G.S., Raven, J.E., Schofield, M., The Presocratic Philosophers, Cambridge University Press, 1991
  29. Panikkar, Raimundo, “Deity”, in: The Encyclopedia of Religion, Vol. 4, Eliade, Mircea (Editor), Macmillan, New York, London, 1987
  30. Richard, R. L. “Anthropomorphism”, in: New Catholic Encyclopedia, vol.1, Thomson/ Gale; Washington, D.C.: Catholic University of America, 2003
  31. Yandell, Keith, E., “Pantheism” in: Routledge Encyclopedia of philosophy, vol. 7, Edited by Edward Craig, Routledge, London and New York, 1998
  32. Zwi Werblowsky, R. J., “Anthropopathism” in: The Encyclopedia of Religion, Vol. 1, Eliade, Mircea (Editor), Macmillan, New York, London, 1987
فصلنامه حکمت اسرا
دوره 16، شماره 4 - شماره پیاپی 47
ویژه نامه عقل و وحی
زمستان 1403
صفحه 101-126