فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

بررسی تحلیلی ملازمات فلسفی «معرفت نفس» با «معرفت ربّ» با محوریت رابطه نفس و بدن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
یکی از احادیث بسیار مهم در باب ارتباط خودشناسی با خداشناسی حدیث «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّه» می‌باشد. روایت یادشده، توسط بسیاری از اندیشمندان مسلمان، مورد بررسی، تبیین و تحلیل قرار گرفته است. در این میان، علامه حسن زاده آملی، اندیشمند فیلسوف و عارف معاصری است که در یکی از آثار خود 92 معنای فلسفی و عرفانی و کلامی برای این حدیث بیان نموده است. در میان این تفاسیر، وجوه متعددی به رابطه میان نفس و بدن اشاره دارد و رابطه نفس و بدن از جهات گوناگونی می‌تواند باعث شناخت رابطه حق و خلق شود. در پژوهش حاضر به شانزده وجه فلسفی و عرفانی در باب رابطه نفس و بدن و رابطه حق و خلق اشاره شده است. در پایان این نتیجه حاصل آمده که مبانی فلسفی و عرفانی فراوانی همچون «احاطه وجودی خداوند بر موجودات، قیام صدوری موجودات به حق متعال، علم احاطی خداوند به موجودات، تساوی نسبت حق متعال به همه اجزای عالم، توحید در ربوبیت، قیامت صغری و قیامت کبری، آینه بودن خلق برای حق و حق برای خلق، تدبیر عالم با عالم، طاعت ذاتی موجودات و...» از طریق رابطه نفس و بدن، قابل استنباط و اثبات است؛ و بدین وسیله اهمیت توجه به مبانی حکمی و شهودی برای فهم لایه های عمیق آموزه های صادر از لسان اهل بیت، بیش از پیش برای خردمندان آشکار می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analytical Examination of the Philosophical Correlations between "Self-Knowledge" and "Knowledge of the Lord" with a Focus on the Relationship between Soul and Body

نویسندگان English

Mohammad Javad Jafari Zadeh 1
Mohammad Ali Vatandoost 2
Seyed Morteza Hosseini Shahroudi 3
1 MA in Islamic Philosophy and Wisdom, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
3 Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

Abstract One of the most important traditions regarding the connection between self-knowledge and the knowledge of God is the tradition "He who knows himself knows his Lord." This narration has been examined, explained, and analyzed by many Muslim thinkers. Among them, Allameh Hassan Zadeh Amoli, a contemporary philosopher and mystic, has elucidated 92 philosophical, mystical, and theological meanings for this tradition in one of his works. Among these interpretations, several aspects refer to the relationship between the soul and the body. The relationship between the soul and the body from various perspectives can lead to understanding the relationship between the Creator and the creation. In the present study, sixteen philosophical and mystical aspects of the relationship between the soul and the body and the relationship between the Creator and the creation have been discussed. The study concludes that numerous philosophical and mystical principles, such as "the existential encompassment of God over creatures, the causal origination of creatures from the Supreme Truth, God's comprehensive knowledge of creatures, the equal relation of the Supreme Truth to all parts of the universe, unity in lordship, minor and major resurrection, creation as a mirror for the Creator and the Creator for the creation, the management of the world with the world, the inherent obedience of creatures, etc.," can be inferred and proven through the relationship between the soul and the body.

کلیدواژه‌ها English

Self-Knowledge
Knowledge Tradition
Soul and Body
Creator and Creation
Transcendent Wisdom
  1. قرآن کریم.
  2. آملی، محمد تقی. (1391ق). درر الفوائد. قم: اسماعیلیان.
  3. ابن بابویه قمی، محمد بن علی. (1423ق). التوحید. قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم.
  4. ابن ترکه، صائن الدین علی. (1360). تمهید القواعد. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالی‏.
  5. ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1376). الالهیات من کتاب الشفاء. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه.
  6. ابن عربی، محمد بن علی. (1946م). فصوص الحکم. قاهره: دار احیاء الکتب العربیه.
  7. ابن فناری، شمس الدین محمد حمزه. (2010م). مصباح الانس بین المعقول و المشهود. بیروت: دارالکتب العلمیه‏.
  8. الهی قمشه ای، مهدی. (1363). حکمت الهی علم و خاص. تهران: اسلامی.
  9. باقلانی، محمد بن طیب. (1957م). التّمهید. بیروت: المکتبة الشرقیة.
  10. جامی، عبدالرحمن. (1425ق). شرح فصوص الحکم. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  11. حسن زاده آملی، حسن. (1373). انه الحق. قم: قیام.
  12. ـــــــــــــــــــــ. (1385). دروس معرفت نفس. قم: الف لام میم.
  13. ـــــــــــــــــــــ (1391). دیوان اشعار. قم: الف لام میم.
  14. ـــــــــــــــــــــ (1393). سرح العیون فی شرح العیون. قم: بوستان کتاب.
  15. ـــــــــــــــــــــ (1387). شرح فارسی اسفار اربعه. قم: بوستان کتاب.
  16.  ـــــــــــــــــــــ (1376). کلمه علیا در توقیفیت اسما. قم: دفتر تبلیغات.
  17. ـــــــــــــــــــــ(1381). هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب.
  18. ـــــــــــــــــــــ(1369). تعلیقه بر شرح منظومه، تهران: نشر ناب.
  19. سبزواری، هادی بن مهدی. (1369). شرح المنظومه، با تصحیح و تعلیق حسن حسن زاده آملی. تهران: نشر ناب.
  20. شهرزوری، شمس الدین. (1372). شرح حکمه الاشراق. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  21. طباطبایی، سید محمد حسین. (1393ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: منشورات اسماعیلیان.
  22. ـــــــــــــــــــــــــ (1416ق). نهایه الحکمه. قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم.
  23. طوسی، نصیر الدین. (1386). شرح الاشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
  24. فیاضی، غلامرضا. (1386). حاشیه بر نهایه الحکمه. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  25. ــــــــــــــــ (1400). علم النفس فلسفی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  26. فیض کاشانی، محمد بن مرتضی. (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین علی.
  27. ـــــــــــــــــــــــــــــ (2007م). عین الیقین. بیروت: دار الحوراء.
  28. ـــــــــــــــــــــــــــــ (1418ق). علم الیقین. قم: بیدار.
  29. قرچغای خان، علیقلی. (1377). احیای حکمت. تهران: احیاء کتاب.
  30. قمی، عباس. (1414ق). سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار. قم: سازمان اوقاف و امور خیریه انتشارات اسوه.
  31. قونوی، صدر الدین. (2010م). مفتاح الغیب. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  32. قیصری، داود. (1375). شرح فصوص الحکم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی‏.
  33. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  34. مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  35. (ملاصدرا) صدر الدین شیرازی، محمد‌بن‌ابراهیم‌. (1361). اسرار الآیات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
  36. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1368). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. قم: مکتبه المصطفوی.
  37. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1365). الرسائل. قم: مکتبه المصطفوی.
  38. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1360). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  39. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1354). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
  40. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1378). المظاهر الالهیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  41. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1382). شرح و تعلیقه صدر المتالهین بر الهیات شفاء. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  42. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1422ق). شرح الهدایه الاثیریه. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
  43. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
  44. (مولوی) بلخی، جلال الدین محمد. (1390). مثنوی معنوی. تهران: هرمس.