فصلنامه حکمت اسرا

فصلنامه حکمت اسرا

شقاوت عقلانی در حکمت صدرائی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد تهران
2 استادیار دانشگاه شاهد
چکیده
نیل به سعادت و گریز از شقاوت را باید از مهم ترین دلمشغولی های انسانی دانست که فیلسوفان اسلامی و به ویژه صدرالمتالهین تلاشی فراوان در تحلیل و واکاوی آن داشته اند. در این میان، شقاوت عقلانی از مهم ترین اقسام شقاوت است که خود به اقسامی دیگر تقسیم می‎شود. شقاوت عقلی یا همان شقاوت حقیقی نظری؛ که از عدم ادراک مراتب عالیه حاصل می‎آید و شقاوت عقلی عملی؛ که از غلبه ملکات و رذائل نفسانی نشات می‎گیرد. پرسش اصلی این نوشتار آن است که شقاوت عقلانی در حکمت صدرایی کدام است؟ در روی آوردی تحلیلی توصیفی به آثار صدرالمتالهین، چنین حاصل آمده که شقاوت عقلانی نقطه مقابل سعادت حقیقی بوده و همچون سعادت حقیقی، به انسان های نادری اختصاص دارد. اساسا عواملی چند را می‎توان در پیدایش شقاوت حقیقی در انسان ها موثر دانست: غلبه عوارض بدنی بر نفس ناطقه، نقصان ذاتی نفس ناطقه انسانی، اعراض از سعادت حقیقی، جهل به علوم حقیقی و غلبه قوه وهم و ادراکات وهمانی در انسان. این همه در دور شدن نفس ناطقه از حقیقت نورانی خویش و نیز غلبه بر ملکات ظلمانی و ناسازگار با سعادت حقیقی انسان، مشترک‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. منابع

    1. آشتیانى، جلال الدین، (1381)، شرح بر زاد المسافر، بوستان کتاب قم.
    2. پاشایی، محمد جواد، (1396)، بازخوانی نگاه صدرایی به سرشت علم و اقسام آن، فصلنامه آیین حکمت، شماره 32.
    3. ______________، (1400)، بازخوانی شادی و غم با تأکید بر آرای صدرالمتألهین، اندیشه دینی، شماره 79،.
    4. ملاصدرا، (1354)، المبدأ و المعاد، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، انجمن حکمت و فلسفه تهران.
    5. ______، (1360 الف)، اسرار الآیات، تحقیق خواجوى، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی تهران.
    6. ______، (1360 ب)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران، مرکز نشر دانشگاهى.
    7. ______، (1422)، شرح الهدایه الاثیریه، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
    8. ______، (1420)، مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهین، تهران، انتشارات حکمت .
    9. ______، (1378)، المظاهر الالهیه فى اسرار العلوم الکمالیه، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    10. ______، (1381)،کسر اصنام الجاهلیه، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    11. ______، (بی تا)، ایقاظ النایمین، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه.
    12. ______، (1302)، مجموعة الرسائل التسعه، قم، مکتبه المصطفوی.
    13. ______، (1981)، الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    14. ______، (1366)، تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محسن بیدار فر، قم، بیدار.
    15. ______، (1363)، مفاتیح الغیب، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
    16. ______، (1383)، شرح أصول الکافی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى تهران.
    17. غزالى، ابو حامد، إحیاء علوم الدین، بیروت، دار الکتاب العربى.