معنا‌‌‌‌‌شناسی بدیهیات از منظر سه فیلسوف مسلمان (ابن‌‌‌‌‌سینا، سهروردی، ملاصدرا)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

تبیین جایگاه بدیهیات در نظام فکری فلاسفۀ اسلامی، یکی از اساسی‌‌‌‌‌ترین مسائل فلسفی است که با وجود اهمیت فراوان و نقش بی‌‌‌‌‌بدیلش در نظام معرفتی فیلسوفان، از جنبه‌‌‌‌‌های مختلف، بررسی نشده است؛ به گونه‌‌‌‌‌ای که ابهام‌‌‌‌‌های موجود در معناشناسی بدیهیات و عدم تمایز بین ادراکات بدیهی و نظری، موجب استفادۀ نادرست از قضایای نظری و بدیهی و در نتیجه، حصول معارف مبهم در نظام معرفتی می‌‌‌‌‌گردد. بررسی معنای دقیق مفاهیم بدیهی، شمار بدیهیات و منشأ حصول بدیهیات، از جمله مسائلی است که این مقاله به عهده گرفته است. با اشارۀ اجمالی به دیدگاه‌‌‌‌‌های این سه فیلسوف، درمی‌‌‌‌‌یابیم که تحلیل ایشان در تبیین منطقی مفهوم بدیهیات ـ با وجود اختلاف تعابیر گوناگون ـ مشابه یکدیگر است؛ اما ابن‌‌‌‌‌سینا و ملاصدرا به تبیین فلسفی مفهوم بدیهیات نیز نظر داشته‌‌‌‌‌اند، به گونه‌‌‌‌‌ای که بدون بدیهیات، هیچ استدلال و بیانی امکان‌‌‌‌‌پذیر نیست. با توجه به این نکته، بدیهیات از نظر فلسفی نه قابل اثبات است و نه قابل انکار.
 چنین نکته‌‌‌‌‌ای در آرای سهروردی مشهود نیست. نظر ابن‌‌‌‌‌سینا و ملاصدرا در شمار بدیهیات یکسان است و سهروردی تعداد آن‌‌‌‌‌ها را به سه قسم فرو کاسته و صریحاً به تضییق دایرۀ بدیهیات پرداخته است. دربارۀ منشأ حصول بدیهیات، ابن‌‌‌‌‌سینا استمداد از عقل فعال و سهروردی، شهود و ملاصدرا حس را مطرح می‌‌‌‌‌کند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Semantics of Axioms from the Perspective of three Muslim Philosophers (Avicenna, Suhrawardi, Mulla Sadra)

نویسندگان [English]

  • Ja’efar Shanazari
  • Fatemeh Zaare’e
چکیده [English]

The explanation of the significance of axioms in the intellectual system of Muslim philosophers is one of the most essential philosophical issues which have received little attention in some aspects despite its great significance and its unique role in the epistemic system of philosophers. The lack of enough studies in this regard is so critical that the existing ambiguities in the semantics of axioms and the absence of a clear-cut distinction between axiomatic and theoretic perceptions cause an incorrect usage of theoretical and axiomatic propositions which, in turn, yield ambiguous knowledge in the epistemic system. A study of the precise meaning of the axiomatic concepts, the number of axioms and the origin of axioms are among the issues that are addressed in this study. A brief reference to the perspectives of these three philosophers reveal that, despite the differences that exist in their various propositions, their analyses concerning the logical explanation of the concept of axioms are analogous. However, Avicenna and Mulla Sadra have also provided a philosophic explanation of the concept of axioms and believed that without axioms, no reasoning and explanation is possible. Considering this fact and based on a philosophic point of view, axioms are neither verifiable nor deniable. Such a belief is not evident in Suhrawardi’s writings. Avicenna and Mulla Sadra’s views with regard to the number of axioms are the same but Suhrawardi has decreased them to three types and has explicitly restricted the range of axioms. Moreover, the origin of the axioms has been called the active intellect by Avicenna, intuition by Suhrawardi, and sense-perception by Mulla Sadra.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Axiomatic
  • Theoretic
  • innate
  • Pristine
  • Avicenna
  • Suhrawardi
  • Mulla Sadra