تحلیل انتقادی تلقّی اقبال لاهوری از فلسفه‌ی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه

2 عضو هیئت علمی، جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

محمد اقبال لاهوری، از متفکران شبه‌قاره هند و تأثیرگذار بر نحله‌های مختلف فکری است.، او گرچه اندیشه‌های بدیع مختلفی داشت لیکن تفکر وی بیشتر با «پروژة تجدید بنای دینی در اسلام» شناخته می‌شود. تحقیق حاضر در پی واکاوی تلقّی اقبال از فلسفه‌ی اسلامی با روش تحلیلی- انتقادی است.  با بررسی آثار منثور و منظوم اقبال، به این نتیجه می‌رسیم که وی هیچ‌گاه ماهیت فلسفه‌ی اسلامی را درست نشناخته و توضیح کاملی نداده است؛ بلکه وقتی از فلسفه‌ی اسلامی سخنی به‌میان می‌آورد یا منظورش بحث عقل به معنای عام است، یا به دانش تجربی و گاهی به شخصیت‌های فلسفی اشاره می‌کند؛ از طرفی اقبال در دوره‌های مختلف زندگی‌اش تلقّی‌های مختلفی از فلسفة اسلامی ارائه داده است و سرانجام بعد از طرح پروژة تجدید بنای دینی، فلسفة اسلامی را یونانی‌مآبی و متاثر از آن تلقّی کرده است. اقبال، سنت فلسفی در جهان اسلام را در بهترین حالت نیمه‌راهِ رسیدن به حقیقت می‌داند. این تلقّی با اشکالات جدی مانند عدم تعریف منطقی فلسفه‌ی اسلامی، عدم توجه به نحوة ورود فلسفه در جهان اسلام و میراث فارابی، عدم توجه به جنبه‌های مفید و مثبت فلسفه در اسلام، ترجیح غیر منطقی و گاه خطر آفرین تفکرات رقیب بر فلسفه و یکسان دانستن تلقّی همة فلاسفة اسلامی نسبت به یونان، مواجه است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Critical Analysis of Muhammad Iqbal's Perspective Concerning Islamic Philosophy

نویسندگان [English]

  • Barkat Ullah 1
  • Hamidreza Rezniya 2
1 Department of Philosophy and Religious Studies, Al-Mustafa International University, Qom
2 Dean of Philosophy, Department of Philosophy and Religious Studies, Al-Mustafa International University
چکیده [English]

Muhammad Iqbal, one of the most concerned contemporary Muslim thinkers of the subcontinent and influential on various schools of thought, has had different ideas and his ideas are better known as “Philosophy of Self”. The present study seeks to analyze his attitude concerning Islamic philosophy with an analytical-critical method. [Problem and Method of Research] Examining his prose and poetry, we came to the conclusion that Iqbal never explained the nature of Islamic philosophy, but when he speaks of Islamic philosophy, he either discusses reason or knowledge or points to philosophical personalities and on the other hand, Iqbal has presented different conceptions of Islamic philosophy and philosophy at different periods of his life, finally, Iqbal thinks that Islamic philosophy has been influenced Hellenism. He considers the philosophical tradition in the Islamic world to be in the best way to reach midway the truth. This attitude is confronted with serious objections such as lack of logical definition of Islamic philosophy, lack of attention to how philosophy entered the Islamic world and Farabi's legacy, lack of attention to useful and positive aspects of philosophy in Islam, irrational and sometimes dangerous preference of rival philosophical movements over philosophy, regarding all Islamic philosophers same regards Greek philosophy and so on. [Research Findings]

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iqbal
  • Islamic Philosophy
  • Attitude
  • rationality
  • Induction
  • Hellenism
  1. اقبال، محمد، (1368)، یادداشتهای پراکنده، مترجم محمد ریاض، اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
  2. __________ (1382)، دیوان اقبال لاهوری (میکده لاهور)، تصحیح و مقدمه‌ی محمد بقایی ماکان، اقبال، تهران.
  3. __________  (1383)، سیر فلسفه در ایران، مترجم آریانپور، امیر کبیر، تهران.
  4. __________ (1390)، تجدید بنای اندیشه‌ی دینی در اسلام، مترجم محمد مسعود نوروزی، دانشگاه امام صادق، تهران.
  5. __________  (1394)، سخنرانی‌ها، مقالات و نامه‌های علامه اقبال لاهوری، مترجم محمد مسعود نوروزی، دانشگاه امام صادق، تهران.
  6. __________  (1991)، کلیات مکاتیب اقبال، مظفر حسین برنی (ویراستاری)، اردو اکادمی، دهلی.
  7. __________  (1989)، کلیات مکاتیب اقبال، مظفر حسین برنی (ویراستاری)، اردو اکادمی، دهلی.
  8. __________  ( 1998)، کلیات مکاتیب اقبال، مظفر حسین برنی (ویراستاری)، اردو اکادمی، دهلی.
  9. __________  (2018)، کلیاتِ اقبال: اردو، اقبال اکادمی پاکستان، لاهور.
  10. الجابری، محمد عابد (1395)، اسلام و مدرنیته، ترجمه‌ سید محمد آل‌مهدی، دنیای اقتصاد، تهران.
  11. Iqbal. Muhammad. (1977). Speeches, Writings and Statements of Iqbal, 2nd Edition. Lahore: Iqbal Academy Pakistan.
  12. Iqbal. Muhammad. (1989). The Reconstruction of Religious Thought in Islam. Edited by Saeed Sheikh. Lahore: Bazm e Iqbal.
  13. Iqbal. Muhammad. (2006). Stray Reflections: The Private Notebook of Muhammad Iqbal. Edited by Iqbal, Javid and Khurram Ali Shafique. Lahore: Iqbal Academy Pakistan.