Isra Hikmat

Isra Hikmat

Comparative analysis of ascending and descending barzakh in theoretical mysticism and the differences in the intuitions of the oneness of Hazrat Khatmi Marbatat and Khalid Nabi based on Ibn Arabi's Fussus al-Hakam

Document Type : Research Paper

Author
Hamed Esmaeilzadeh
fourth-level graduate of Qom Seminary.
10.22034/isra.2025.510327.2070
Abstract
This article examines the story of Hazrat Khalid (peace be upon him) and his preaching of the "world of the ascending barzakh". It also analyzes the wisdom that was revealed through the dominance of the name "al-Samad" in his heart and referred to the invitation to the name "al-Ahad al-Samad". The main purpose of this research is to analyze the concept of "barzakh" in theoretical mysticism, the differences between "ascending barzakh" and "descending barzakh", and also the distinction between Hazrat Khalid's witnessing of the status of divine "oneness" and Hazrat Khatmi's witnessing of this status. This research has examined the concepts of "barzakh", "oneness" and it, using the sources of libraries and mystical texts. "Ascending barzakh" and "descending barzakh" are two distinct concepts in Islamic mysticism that have fundamental differences, including various aspects (including the direction of movement, the goal, and the manifestations of divine names). Hazrat Khalid's testimony of the status of Oneness differs from the testimony of the Holy Prophet (PBUH) for three reasons.
Keywords
Oneness
descending purgatory
ascending purgatory
  1. قرآن‌کریم.
  2. آشتیانی، سید جلال‌الدین (1386)، تصحیح و تعلیق بر شرح فصوص الحکم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
  3. آملی، سیدحیدر (1352)، المقدمات من کتاب نص النصوص‏، تهران: قسمت ایران‌شناسی انستیتو ایران و فرانسه پژوهشهای علمی در ایران، چاپ اول.
  4. ابن اثیر، علی بن محمد (1385 ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر، چاپ اول.
  5. ابن‌بابویه، محمد بن علی (1378 ق)، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، تهران: نشر جهان، چاپ اول. ابن‌عربی، محمد بن علی (1400 ش)، الفتوحات المکیة، تحقیق: عبدالعزیز سلطان المنصوب، قم: نشر زین، چاپ اول.
  6. ابن‌عربی، محمد بن علی (1404 ق)، الخیال عالم البرزخ و المثال، دمشق: بی‌نا.
  7. ابن‌منظور، محمدبن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دارالفکر، چاپ سوم.
  8. احمدبن فارس (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، بیروت: مکتب الإعلام الإسلامی، چاپ اول.
  9. بلخی، جلال‌الدین محمد (1373)، مثنوی معنوی، تحقیق: توفیق سبحانی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏، چاپ اول.
  10. ترکاشوند، احسان و میرسپاه، اکبر (1390)، «سیری تطبیقی در معنای «برزخ» و «مثال» از دیدگاه فلاسفه، عرفا و متکلمان». نشریه معرفت فلسفی، سال نهم، ش 1.
  11. ترکه اصفهانی، علی بن محمد (1386)، تمهید القواعد، قم: الف لام میم، چاپ دوم.
  12. ترکه اصفهانی، علی بن محمد (1378)، شرح فصوص‌الحکم، قم: انتشارات بیدار، چاپ اول.
  13. جامی، عبدالرحمن (1370)، نقد النصوص فی شرح الفصوص، تصحیح: ویلیام چیتیک، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش‌عالی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ دوم.
  14. جوادی‌آملی، عبدالله (1382)، رحیق مختوم، قم: مرکز نشر إسراء، چاپ اول.
  15. جوادی‌آملی، عبدالله (1387)، عین َنضّاخ (تحریر تمهید القواعد)، قم: مرکز نشر إسراء، چاپ اول.
  16. جوهری، اسماعیل‌بن حماد (1404ق)، الصحاح، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ سوم.
  17. حسن زاده آملی، حسن (1378)، ممدّالهمم در شرح فصوص‌الحکم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ اول.
  18. حسن زاده آملی، حسن (1382)، دو رساله مُثُل و مثال، تهران: نشر طوبی، چاپ اول.
  19. حسن‌زاده آملی، حسن (1387)، سرح العیون فی شرح العیون، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ سوم.
  20. خمینی، سید روح‌الله (1386)، تعلیقات بر فصوص الحکم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
  21. شاه‌آبادی، محمدعلی (1386)، تعلیقات بر شرح فصوص‌الحکم قیصری، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
  22. سبزواری، ملاهادی (1368)، تعلیقات بر کتاب الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم: مکتبة المصطفوی.
  23. سبزواری، ملا هادی (1377)، شرح مثنوی، به کوشش مصطفی بروجردی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ انتشارات، چاپ اول.
  24. شیرازی، صدرالدین محمد (1368)، الحکمه المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
  25. شبستری، محمود (1368)، گلشن راز، تحقیق: صمد موحد، تهران: کتابخانه طهوری، چاپ اول.
  26. طباطبایی، محمدحسین (1386)، نهایۀ الحکمۀ، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چاپ سوم.
  27. فناری، محمد بن حمزه (1388)، مصباح الأنس، تهران: انتشارات مولی، چاپ سوم.
  28. قونوی، صدرالدین (1388)، الفکوک، تهران: انتشارات مولی، چاپ سوم.
  29. قونوی، صدرالدین (1387)، إعجازالبیان فی تفسیر أم القرآن، تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ دوم.
  30. قونوی، صدرالدین (2008م)، شرح الأسماء الحسنی، تصحیح: قاسم طهرانی، بیروت: دار و مکتبة الهلال، چاپ اول.
  31. قیصری، داوود بن محمود (1386)، شرح فصوص الحکم، تهران: شرکت انتشارات علمی و
  32. فرهنگی، چاپ سوم.
  33. کاشی، عبدالرزاق (1370 ش)، اصطلاحات الصوفیه، قم، انتشارات بیدار.
  34. کاشی، عبدالرزاق (1370)، تعلیقات بر فصوص‌الحکم، قم: انتشارات بیدار، چاپ چهارم.
  35. مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالأنوار،، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  36. مسعودی، علی (1363)، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم: موسسه دارالهجرة. چاپ دوم.
  37. مصطفوی، حسن (1368)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.
  38. مصطفوی، نفیسه و زکی، نیّر (1392)، «مرتبه احدیت، نقطه عطف امام‌خمینی و ابن‌عربی» پژوهشنامه متین، سال پانزدهم، ش 61.
  39. مطیع، مهدی و نادری، سمیه (1396)، «تبیین قرآنی عرفانی احدیت». نشریه الهیات تطبیقی، سال هشتم، ش 17.
  40. وکیلی، هادی و زحمتکش، حسین (1392)، «بررسی ساحت ذات احدیت از منظر عرفان نظری». نشریه مطالعات عرفانی، ش 17.