یکی از مقامات عرفان عملی و آداب صوفیان مقام و ادب سماع است. واژه سماع به معنای شنیدن و در اصطلاح صوفیان گاه بر حرکات موزون پس از سماع نیز اطلاق شده است. در این مقاله چیستی و حقیقت سماع و نسبت آن با بدعت، غنا و رقص مورد بررسی قرار گرفته است. طرح این مسأله از این جهت اهمیت دارد که برخی از منتقدان تصوف به جهت اعمال و رفتار برخی از جهله صوفیه و تلقی خاص آنان از مجالس سماع صوفیان، حکم به حرمت آن داده و در اصل تربیت و سلوک عرفانی تردید کردهاند. نگارنده در این مقاله نتیجه گرفته که اولاً سماع صوفیان از مستحسنات صوفیه بوده و بدعت ضلالت و مذموم به شمار نمیآید؛ ثانیاً نسبت موسیقی و غنا عموم و خصوص من وجه بوده و همه اقسام آن حرام نمیباشد و سماع غنای محرّم نیست؛ و ثالثاً نسبت حرکات نمادین و رقص عموم و خصوص مطلق بوده و فقط بخشی از آن که موجب تنزل انسان از مقام انسانیت به حیوانیت است، مورد اشکال است و سماع چنین رقصی محسوب نمی شود.
