پژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219The Role of Misbahi's Intellect in Interpreting the Quran with the Quran
Based on the Viewpoint of Ayatollah Javadi Amoli in Tasnim Interpretationنقش عقل مصباحی در تفسیر قرآن با قرآن؛ با تکیه بر روش آیت الله جوادی آملی در تفسیر تسنیم52821526010.22034/isra.2025.487783.2027FAعلیمدبر(اسلامی)استادیار گروه فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. قم. ایران.ابوالفضلخراسانیدانشآموخته دکتری مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب قم. ایران.سهیلاکرمیدانش آموخته سطح چهار تفسیر تطبیقی مرکز تربیت مدرس حضرت صدیقه س، قم. ایران.Journal Article20241111In the epistemological system of transcendental wisdom, "Misbahi's Intellect" is considered a tool for understanding revealed knowledge. This research, in addition to defining Misbahi's Intellect and stating its essence and authenticity, and also explaining the interpretive approach of the Quran with the Quran using a descriptive-analytical method, has discussed the various roles of Misbahi's Intellect in interpreting the Quran with the Quran, based on the view of Ayatollah Javadi Amoli in Tasnim Interpretation. Some of these roles - which express the direct and immediate influence of Misbahi's Intellect in the text of the interpretive approach of the Quran with the Quran - are: 1. Explanation of the general to the specific; 2. Interpretation of the general to the specific; 3. Absolute interpretation to limited interpretation; 4. Similar interpretation to certain interpretation; 5. Identifying and interpreting abrogated and abrogated verses; 6. Determining the relevance of a verse with other verses; In the rest of the article, the authenticity of Misbahi's intellect has been proven<strong>.</strong>در نظام معرفتشناختیِ حکمت متعالیه، «عقل مصباحی» ابزاری برای فهم معارف وحیانی به شمار میرود. این پژوهش، از سویی با تعریف «عقل مصباحی» و بیان چیستی و حجیت آن و از سوی دیگر با تبیین روشِ تفسیری قرآن با قرآن، به بیان نقشهای مختلف عقل مصباحی در منهجِ تفسیری موردنظر پرداخته است. تمرکزِ مقاله بر دیدگاه حکیم و مفسر معاصر، آیت الله جوادی آملی در کتاب <em>تفسیرتسنیم</em> است. یافتههای تحقیق آندسته ازاین نقشها را که بیانگر تأثیر مستقیم و بی واسطه عقلِ مصباحی در روشِ تفسیری قرآن با قرآن هستند، استخراج کرده است؛ این نقشها شامل: تبیین مجمل به مبین؛ تفسیر عام به خاص؛ تفسیر مطلق به مقید؛ تفسیر متشابه به محکم؛ تشخیص و تفسیر آیات ناسخ و منسوخ؛ تعیین مصداق آیه با آیات دیگر میشوند. در نتیجة تحقیق، تلاش شد تا با تعریف و اثباتِ «عقل مصباحی» از منظر استاد جوادی، و بررسی حجیت آن، نسبتِ عقل و وحی از دیدگاه ایشان تبیین شود.https://hikmat.isramags.ir/article_215260_903a073fc1e3996384162ab0b949b8a7.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219Sadrian Philosophy and a Rational Interpretation of Revelation: With Emphasis on the Views of Ayatollah Jawadi Amoliحکمت صدرایی و خوانش عقلانی وحی با تأکید بر آراء آیتالله جوادی آملی297621526310.22034/isra.2025.498956.2049FAآصفاحسانیدانش آموخته دکتری فلسفه اسلامی جامعه المصطفی العالمیه. قم. ایران.Journal Article20250109Mulla Sadra endeavors to provide a rational explanation of the nature of revelation and to open a rational perspective for understanding this phenomenon. The philosopher's inquiry into the essence of revelation is an attempt to render it comprehensible and to situate the origin of religion within the horizon of human reason. Revelation is perceived as an entirely rational process, and reason is declared to be its sole real and genuine foundation. In light of his intellectual framework, Mulla Sadra regards revelation as comprising various levels: intellectual, imaginal, linguistic, and sensory. He believes that the prophet is endowed with specific faculties, such as strong intuition, imagination, and the faculty of practical intellect, which enable him to receive revelation. Thus, the prophet, upon receiving intellectual truths, perceives their imaginal existence in the separate imaginal realm and, at the sensory level, hears the external manifestation of revelation in the form of sounds and letters. The prophet even observes the angel of revelation in the form of a human visage. According to Mulla Sadra's perspective, all these perceptions are produced by the prophet's own soul and are not the result of incarnation but rather of emanation. Ayatollah Jawadi Amoli, as an interpreter of Sadrian philosophy, seeks to address many of the questions and issues concerning revelation that have arisen in the modern era.ملاصدرا در صدد تبیین عقلی ماهیت وحی و گشودن چشم اندازه عقلانی برای فهم این رویداد است؛ پرسشِ فیلسوف از حقیقت وحی تلاشی است برای فهمپذیر ساختن آن و قرار دادن خاستگاه دین در افق عقل انسانی؛ وحی فرایندی کاملاً عقلانی تلقی میشود و خرد یگانه بنیاد واقعی و حقیقی آن اعلام میگردد. ملاصدرا باتوجه به نظام فکری خود وحی را نیز دارای مراتب مختلف عقلی، مثالی و زبانی و بصری میداند و باور دارد نبی برای دریافت وحی از امتیازات خاصی مانند قوه حدس، تخیل و متصرفه قوی بهرهمند است. از این رو، نبی با دریافت حقایق عقلی در مرتبه مثال منفصل وجود مثالی آن حقایق را نیز ادراک می کند ودر مرتبه حس وجود ظاهری وحی را در قالب اصوات و حروف استماع می کند، حتی فرشته وحی را نیز به صورت چهره انسانی مشاهده می کند. مطابق نگاه ملاصدرا همه این دریافت ها انشاء نفس خود نبی است و حالت حلولی ندارد، بلکه صدوری است. آیت الله جوادی به مثابه شارح حکمت صدرایی سعی دارد به بسیاری از پرسش ها و مسائلی که در دوران جدید در رابطه با وحی مطرح شده است، پاسخ دهد.https://hikmat.isramags.ir/article_215263_e51d84e0afa82e704755b26fe59f566e.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219A Study of Ayatollah Javadi-Amoli’s View on Strong Rationalismمولفههای عقل گرایی حداکثری و نسبت آن با ایمان/وحی؛ با تمرکز بر آثار آیه الله جوادی آملی7710021547310.22034/isra.2025.502407.2059FAسید جابرموسوی راداستادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.0000-0003-0168-9797Journal Article20250201One of the theories that has been put forward regarding the relationship between reason and faith is strong rationalism. According to this view, human belief can never be devoid of reasoning. Strong rationalists are divided into two groups: atheists and theists. The second group believes that religious belief is completely reasonable and rational. Accordingly, Ayatollah Javadi-Amoli’s view on reason and faith can be considered a form of strong rationalism. The main elements of strong rationalism found in his works are as follows: A. An emphasis on the idea that faith and belief must be based on reason and evidence, distancing themselves from conjecture. B. A rejection of expedient fideism, which considers belief to be based on practical interests. C. The foundation of rational arguments on fundamentalism, meaning that belief must either be self-evident or derived from the self-evident. D. The notion that reason is inherently impartial and not based on prior biased assumptions; rather, truth can be discovered through reasoning and evidence. E. The claim that religious belief cannot rely on probabilistic reasoning; instead, the foundation of belief must rest on certain and demonstrable reasons.یکی از نظریاتی که پیرامون ارتباط عقل و ایمان مطرح شده، دیدگاه عقلگرایی حداکثری است. بر اساس دیدگاه عقلگرایی حداکثری، باور انسان هرگز نمیتواند فاقد استدلال باشد. عقلگرایان حداکثری به دو گروه ملحد و دیندار تقسیم میشوند؛ گروه دوم معتقدند باور دینی کاملا استدلالی و عقلانی است. این پژوهش عناصر اصلی نظریة عقلگرایی را در عبارات و آثار آیتالله جوادیآملی جستجو کرده است. این یافتهها عبارتند از: الف: تاکید بر این که ایمان و باور باید مبتنی بر عقل و برهان باشد و از حدس و گمانهزنی فاصله بگیرد. ب: ایمان گرایی مصلحتاندیشانه که اساس باور را بر مصلحتهای عملی میداند، قابل پذیرش نیست. ج: مبنای استدلالات عقلانی در راه وصول به باور، قرینهگرایی است، به این معنا که باور یا باید بدیهی باشد یا این که به بدیهیات ختم شود. د: عقل ذاتا بیطرف است و مبتنی بر پیشفرضهای جانبدارانة پیشین نیست، بلکه با استدلال و برهان میتوان حقیقت را یافت. ه: باور دینی نمیتواند بر دلایل احتمالاتی تکیه کند، بلکه مبنای باور، باید دلایل یقینی و برهانی باشد. نتیجه این که دیدگاه آیه الله جوادی آملی در ارتباط میان عقل و ایمان – در شکل کلیتر آن: نسبتِ عقل و وحی- را میتوان عقلگرایی حداکثری دانست.https://hikmat.isramags.ir/article_215473_7c7dfd3664cadacb5f989418d94fb1ea.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219Analysis of Ayatollah Javadi Amoli's view on explaining revelation from the perspective of Anthropomorphism and Disanthropomorphismتحلیل دیدگاه آیتالله جوادی آملی درباره تبیین وحی از منظر انگارههای گوناگون از خداوند10112621526210.22034/isra.2025.492261.2038FAحامدشیواپوراستادیار دانشکده الهیات دانشگاه مفید، قم. ایران.0000-0001-6105-9741Journal Article20241204The various conceptions of God can be grouped into three general categories: Anthropomorphism (material and spiritual), personal conception of God, and negative theology (in its three versions). Each of these three conceptions affects how we explain revelation. On the other hand, the explanation of revelation must meet two basic conditions: reasonableness and consistency with religious texts. Finding a middle path that can satisfy both of these conditions is a difficult task that seems to have been less addressed in the history of Islamic culture. Ayatollah Javadi Amoli is one of the few scholars who has paid attention to both points and has tried to pay attention to both points in his explanation of revelation and provide an explanation of revelation that is both reasonable and consistent with evidence based on religious texts.انگارههای گوناگون از خدا را میتوان در سه دسته کلی تشبیه (مادی و معنوی)، تلقی شخص وار از خدا و الهیات سلبی (در سه روایت گوناگون آن) دستهبندی کرد. هر یک از این سه انگاره در چگونگی تبیین ما از وحی اثر میگذارد. از سوی دیگر، تبیین وحی باید واجد دو شرط اساسی باشد: معقولیت و تناسب با متون دینی. یافتن مسیری میانه که بتواند هر دو شرط مذکور را برآورده سازد کار دشواری است که به نظر میرسد در تاریخ فرهنگ اسلامی کمتر به آن پرداخته شده است. آیت الله جوادی آملی از معدود عالمانی است که به هر دو نکته توجه داشته و در تبیین خود از وحی کوشیده است به هر دو نکته توجه کند و تبیینی از وحی به دست بدهد که هم معقول باشد و هم با شواهد مبتنی بر متون دینی تناسب داشته باشد.https://hikmat.isramags.ir/article_215262_72d5aa867169122947b092c66d0f969f.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219The Relationship between Reason and Revelation in the Practical Commandments of Religion from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoliنسبت عقل و وحی در احکام عملی دین از نگاه آیتالله جوادی آملی12715221677210.22034/isra.2025.509058.2068FAحسام الدینشریفیدانش آموخته دکتری فلسفه اسلامی، دانشگاه باقر العلوم علیه السلام. قم. ایران.هادییساقیدانشجوی دکتری فلسفه موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران. ایران.Journal Article20250226Practical rules, in most propositions, are associated with musts and mustn'ts (and are related to what should and should not be). Also, concepts denoting human voluntary actions do not indicate the existence of their external instances. Therefore, the judgments of human volitional actions are considered be hypothetical and Unreal. Accordingly, it seems that these rulings follow the desires and wishes of humans and are devoid of truth and reality. According to Ayatollah Javadi Amoli, these characteristics only apply to practical rulings issued by ordinary people. While practical rulings can have reality and support with real and can have real effects. Then the method of proof and truth-seeking reason and rational demonstrative can be used to understand these actions. In this case, the existence of unreal and hypothetical concepts or unreal and hypothetical instances in these rulings does not prevent their discovery by demonstrative reason and demonstrative mind. On the other hand, the practical rulings of religion are issued based on the trute and reality of human existence and lead to human development and true happiness. Therefore, with the method of demonstrative reason, one can arrive at the same propositions and can reach the same issues that are expressed in religion, and there is correspondence and harmony between the rules of religion and the rules of demonstrative reason in the field of voluntary actions.احکام عملی، در اکثر گزارهها با بایدها و نبایدها تلازم دارند. همچنین مفاهیم دلالت کننده بر افعال ارادی انسان، از وجود مصداق خارجی آنها حکایت نمیکنند. بنابراین، احکام افعال ارادی انسان، اعتباری دانسته میشوند. بر این اساس، چنین مینماید که این احکام، از میل و خواست انسانها پیروی میکنند و از حقیقت و واقعیت خالی هستند. به نظر آیت الله جوادی آملی، این خصوصیات تنها در احکام عملی صادر شده توسط عامه انسانها جریان دارند. در حالی که احکام عملی میتوانند دارای واقعیت و پشتوانه و آثار واقعی باشند و از روش برهانی و عقل حقیقت یاب میتوان برای شناخت این اعمال بهره برد. در این صورت، وجود مفاهیم اعتباری یا مصادیق اعتباری در این احکام، مانعی از کشف آنها توسط عقل برهانی نیست. از سوی دیگر، احکام عملی در دین وحیانی بر اساس حقیقت وجود انسان صادر میشوند و تکامل و سعادت حقیقت انسان را در پی دارند. پس از دیدگاه علامه جوادی آملی با روش عقلی برهانی میتوان به همان گزارههایی رسید که در دین بیان شدهاند و میان احکام دین وحیانی و احکام عقل برهانی در زمینه اعمال ارادی، تطابق و هماهنگی وجود دارد.https://hikmat.isramags.ir/article_216772_5c39e8acf827eee83a36eb24ec2140ce.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219The relationship between revelation and metaphysics at the time of the establishment of Islamic philosophyنسبت وحی و متافیزیک در هنگامۀ تأسیس فلسفۀ اسلامی15317221547410.22034/isra.2025.505713.2061FAمهدیساعتچیاستادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه شهید مطهری، تهران. ایران.Journal Article20250209<strong>Abstract:</strong> In Islamic culture, revelation is a state of the human being in which one attains truth. However, this is not the only state in which a person relates to truth. Farabi, as the founder of Islamic philosophy, was the first to recognize this issue. Another state in which human beings are connected to truth is their condition as rational beings—this constitutes the metaphysical state of humanity. Through his analysis of the concept of <em>milla</em>, which signifies the culture and civic ethos of the society, and its relationship with revelation, as well as its connection to philosophy, Farabi elucidated the relationship between these two states. He demonstrated that the metaphysical state of humanity is the apprehension of the universal, and that the content of revelation, as particular truths, becomes intelligible to human beings only within this broader metaphysical framework. Thus, revelation addresses humanity only within the domain of metaphysics. The claim is that the recognition of this relationship has shaped the course of all Islamic sciences up to the present day. Consequently, all Islamic sciences have been placed within the framework of metaphysics, even if their practitioners appear, on the surface, to be in opposition to it.در فرهنگ اسلامی وحی وضعی از انسان است که در آن به حقیقت نائل شده است. اما این تنها وضعی نیست که انسان در آن، نسبتی با حقیقت دارد. فارابی در مقام مؤسس فلسفۀ اسلامی، نخستین کسی است که به این مسئله توجه کرد. وضع دیگری که در آن انسان با حقیقت پیوند دارد، وضع انسان به عنوان متعقل است؛ این همان وضع متافیزیکی انسان است. فارابی با واکاوی مفهوم ملت که همان فرهنگ و ادب مدینه است و ارتباط آن با وحی، و ربط این هر دو با فلسفه، به تبیین نسبت میان این دو وضع پرداخت، و روشن ساخت که وضع متافیزیکی انسان همان درک امر عام است که مضامین وحی به عنوان امور خاص جز در ذیل آن برای انسان تعین پیدا نمیکند. از این رو وحی تنها در ذیل متافیزیک به انسان خطاب میکند. ادعا این است که یافت این نسبت تقدیر همۀ علوم اسلامی را تا به امروز رقم زده است، از این رو همۀ علوم اسلامی ذیل متافیزیک قرار گرفتهاند، هرچند متعاطیان آنها به ظاهر در تخاصم با آن باشند.https://hikmat.isramags.ir/article_215474_251b955d286f005930768ac01ee6a602.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-291616420250219Mulla Sadra and the Necessity of Contrast in the Foundation of Metaphysics
(The Faith-Mystic Taste in the Scale of Human Transcendental Reason)ملاصدرا و ضرورت تقابل در بنیاد متافیزیک (ذوق ایمانی-عرفانی در ترازوی عقل متعالی انسان)17320021526410.22034/isra.2025.503867.2058FAمهدیصدفیدانش آموخته دکتری حکمت متعالیه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. ایران.Journal Article20250201The following article aims to criticize the principles of the Dawani “Divine Taste” and the mystical “Oneness of existence” of Ibn Turki with a view to the principles of Sadr’i transcendental wisdom. It seems that Sadr’i’s fundamental objection to these principles has not been properly understood, in such a way that Haji Sabzevari and Allama Hassanzadeh Amoli, two Sadr’i philosophers, intend to correct and prepare the Divine Taste and extend it to the point of proving the view of the mystics, although Allama Javadi Amoli places the “Divine Taste” in the line of intuitive mysticism and considers it in the theoretical field of the type of “psychological certainty”. The question arises as to what fundamental problem Mulla Sadra saw in the taste-mystical views of the Mahowīs’ originality that he turned away from and repeatedly warned about?<br /><br />Our task in the present article is to examine the foundation of metaphysics. This foundation has always reminded itself from the beginning that the simple unit separated and isolated from the multiplicity deprives it of truth, emptiness and provides the ground for the emergence of nihilism. Hence, philosophers in different eras have warned about the dialectic of the one and the many or, in other words, the objectivity of unity and multiplicity, and have perhaps called it the most fundamental principle of philosophy, and the lack of attention to this principle traps metaphysics in the trap of a rigid and unresponsive foundation (mono-logue) that is indifferent to human life.مقاله پیشرو در سر دارد به نقد مبانی «ذوق تألّه» دوانی و «صرفالوجود» عرفانی ابنترکه با نظر به مبانی حکمت متعالیه صدرایی بپردازد. بهنظر میرسد ایراد بنیادین صدرایی بر این مبانی به درستی درک نشده است، بهنحویکه حاجی سبزواری و علامه حسنزاده آملی دو فیلسوف صدرایی قصد میکنند با تصحیح و تدارک ذوق تألّه آن را تا برهانیکردن نظر عرفا برکشند، هرچند علامه جوادی آملی «ذوق تألّه» را در سلک عرفان شهودی قرار میدهد و در حیطۀ نظری از سنخ «یقین روانشناختی» میداند. پرسشی برجاست که ملاصدرا چه معضل بنیادینی در نظرات ذوقی-عرفانی اصالت ماهویان دیده است که از آن روی برتافته و کراراً به آن تذکر داده است؟
کار ما در مقاله حاضر بررسی بنیاد متافیزیک است. این بنیاد از سرآغاز همواره بهخود تذکر داده است که واحدِ بسیطِ جداافتاده و منعزل از کثرات، آن را از حقیقت، تهی و زمینه را برای ظهور نیهیلیسم فراهم میکند. از این رو فلاسفه در دورانهای مختلف نسبت به دیالکتیک واحدوکثیر یا بهبیانی دیگر عینیت وحدتوکثرت تذکر دادهاند و چهبسا بنیادیترین اصل فلسفه خواندهاند و عدم توجه به این اصل، متافیزیک را در دام بنیادی صُلب و ناپاسخگو (مونو-لوگ) میاندازد که نسبت به حیات انسانی بیتفاوت است.https://hikmat.isramags.ir/article_215264_2e47b5f5aacb4a8d260ff4612dede886.pdf