پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 Revisiting the Idea of Religion Knowledge With a Glance at Ayatollah Javadi Amoli’s Approach (and the Answer to some Doubts) بازنگاری نظریه علم دینی آیت الله جوادی آملی (همراه پاسخ به برخی شبهات) 5 36 32118 FA محمد علی اکبری مرکز مطالعات اسلامی مرتضی واعظ جوادی موسسه اسراء Journal Article 2013 12 01 The conflict between science and religion is still one of the controversial issues among researchers. What is meant here by science is the experimental science and what is meant be religion is the collection of teachings that the Messenger of Allah (may Allah bless him and his descendants) reached through intuition and we try to understand them through traditions or intellect. The approach presented by Ayatollah Jvadi Amoli’s has effectively solved the problem of the conflict between science and religion, by proving that all the experimental data (certain or reliable data) are divine and religious (in the general sense of the words) and that the experimental data related to the practical domain of the responsible individuals are also religious (in the specific sense of the word), and also by proving the existence of fundamental solutions for the elimination of the apparent confliction of the experimental and religious findings. Achieving such a result was only possible due to some premises that are fundamental to the understanding of his approach; this paper is an attempt to explain some of the principles of the issues that would help understand the aforementioned approach. The explanation of some of the principles of Ayatollah Javadi Amoli’s approach will clarify the fact that some of the critiques that are leveled against his approach are due to inattention to his intellectual principles.   تعارض علم و دین، یکی از موضوعات همچنان بحث‌برانگیز، در میان پژوهشگران عرصۀ دین است. مقصود از علم، علم تجربی و مقصود از دین، مجموعه معارفی است که پیامبر خدا با یافت حضوری به آن دست یافته است و ما با عقل یا نقل، در پی فهم آن هستیم. در نظریۀ آیت‌الله جوادی آملی، با اثبات الهی و دینی بودن (به معنای عام) تمام داده‌های تجربی (داده‌های یقینی یا اطمینان‌آور) و اثبات دینی بودن (به معنای خاص) داده‌های تجربی مربوط به حیطۀ عمل مکلفان، و وجود راه‌حل‌های اصولی برای رفع تعارض ظاهری بین یافت‌های تجربی و دینی، مسألۀ تعارض علم و دین به صورتی بدیع، حل شده است. رسیدن به این نتیجه، مرهون مقدماتی است که به عنوان مبانی فهم نظریۀ ایشان، دانستنش ضروری است. این نوشتار، تلاشی است در تبیین برخی از اصول موضوعه‌ای که ما را در فهم نظریۀ مورد بحث، یاری می‌کند. با توضیح برخی از مبانی حضرت استاد، روشن می‌شود که بسیاری از اشکالاتی که بر نظریۀ ایشان گرفته می‌شود، ناشی از توجه نداشتن به مبانی فکری ایشان است.   https://hikmat.isramags.ir/article_32118_12967cc2a03871bd9eef46ed6da69398.pdf

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 Quranic Exegetes and Paul Tillich: Is the Language of Religion Edifying? مفسرین قرآن و پل تیلیش: آیا زبان دین معرفت‌بخش است؟ 37 72 7731 FA حمیده طهرانی‌حائری فارغ‌التحصیل دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. سعید موسوی کریمی دانشیار دانشگاه مفید قم. Journal Article 2014 12 22 Perhaps the most important issue regarding the language of religion is the issue of the “significance, reference, and the epistemological importance” of the religious propositions; that is to say, are the religious propositions, and in particular, the propositions concerning Allah and his attributes, significant, referring, and indicating of real issues or not, and that is the language of religion edifying or non-edifying? To answer this question, it can be said that a general categorization would reveal that the philosophers of religion have two views in this regard: based on the first view, which is derived from the view of the early Wittgenstein and the Vienna Circle, religious propositions are nonsense and meaningless. The second view, which considers the language of religion as meaningful, is divided into two sub-groups: the first group considers the language of religion to be edifying and the second considers it non-edifying. One of the most significant theories of the second group is the one that considers the language of religion to be “symbolic” which has been proposed by Paul Tillich. In this paper, following the explanation of this theory and the presentation of the most important critiques leveled against it, a number of verses in the Quran will be interpreted which are considered, by six Quranic exegetes whose views are being discussed in this paper, i.e. Tabarsi, Zamakhshari, Fakhr Razi, Ghashiri, Meybodi and Tabatabaii, to be among the instances in the Quran in which symbolic language has been used. The results indicate that, despite all the critiques leveled at the assumption of the language of religion being symbolic, we have but, at the least, to assume that some of the phrases and terminologies used in the Quran have symbolic meanings, and are not realistic indications of the world.             شاید مهم‌ترین مسألۀ زبان دین، موضوع «معناداری، ارجاع، و شأن معرفت‌شناختی گزاره‌های دینی» است؛ به این معنی که آیا گزاره‌های دینی، به‌ویژه گزاره‌های مربوط به خداوند و ویژگی‌هایش، معنادار، ارجاع‌دهنده، و حکایت‌گر امور واقع هستند یا خیر؛ و آیا زبان دین، معرفت‌زاست یا غیرمعرفت‌زا؟ در پاسخ، می‌توان گفت با یک تقسیم‌بندی کلی، فیلسوفان دین به دو دیدگاه معتقدند: بنا به دیدگاه نخست، برگرفته از دیدگاه ویتگنشتاین متقدم و حلقۀ وین، گزاره‌های دینی، مهمل و فاقد معنا هستند. دیدگاه دوم که زبانِ دین را زبانی معنادار می‌داند، به دو گروه تقسیم می‌شود: گروهی زبان دین را معرفت‌بخش و گروهی غیرمعرفت‌بخش می‌دانند. از مهم‌ترین نظریه‌های گروه دوم، نظریه «نمادین بودن زبان دین»، صورت‌بندی شده توسط پل تیلیش است. در این مقاله، پس از توضیح این نظریه و مهم‌ترین نقدها علیه آن، به تفسیر تعدادی از آیات قرآن می‌پردازیم که به نظر شش مفسر مطرح در این مقاله، طبرِسی، زمخشری، فخر رازی، قشیری، میبدی، و طباطبایی، از جمله مواردی در قرآن هستند که در آن‌ها از زبان نمادین استفاده شده است. نتیجۀ پایانی مقاله این است که به رغم همۀ اشکالات وارده به فرض نمادین بودن زبان دین، گزیری نیست مگر آن‌که فرض کنیم دست‌کم بخشی از عبارت‌ها و واژه‌های به‌کاررفته در قرآن معنای نمادین دارند، و حکایت‌گر واقع‌نمایانه‌ای از عالم نیستند.     https://hikmat.isramags.ir/article_7731_507373ba57e072aa06e7d4299ea6386d.pdf

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 Mulla Sadra’s Revolution in Noology and the New Pattern in Epistemology انقلاب صدرایی در ذهن شناسی و طرح نوینی در معرفت شناسی 73 96 7730 FA زهره قربانی دانشگاه اصفهان مهدی امام جمعه دانشیار و عضو هیات علمی گروه فلسفه و کلام دانشگاه اصفهان. Journal Article 2014 12 22 The issue of mental existence had been one of the most complicated problems in the Islamic philosophy before Mulla Sadra, and it had been discussed by most of the Muslim philosophers and theologians, but none was able to overcome and solve it. Mulla Sadra, however, was able to solve this problem by developing the primary prediction and ordinary prediction and presenting their difference. By exiting knowledge from the realm of essence and entering it to the realm of existence, he was able to develop an innovative approach with regard to this issue and solve its most precise problems.When Mulla Sadra brought knowledge out of the realm of categories and considered it as an entity, which ran counter to his antecedents, he was enabled to make a distinction between knowledge and mental existence and to consider mental existence as a subcategory of knowledge. Moreover, he was also able to consider the conformity of mind and entity as a result of the objective conformity of the superior existence of the known essence to particular existence, by categorizing the existence in the analogical gradation of ordoessendi and by proposing the idea of the true and subtle prediction of the essential conformity of mind and entity, which ran counter to the idea of his antecedents.   مسألۀ وجود ذهنی تا زمان ملّاصدرا یکی از پیچیده‌ترین مباحث فسلفۀ اسلامی بوده است که اکثر فلاسفه و متکلمان اسلامی دربارۀ آن اظهار نظر کرده‌اند؛ اما نتوانستند بر بر این مشکل فائق آیند. صدرالمتألهین با طرح حمل اولی و شایع و تمایز آن دو، توانست این مسأله را حل کند. وی با خروج علم از سنخ ماهیت و ورود آن به سنخ وجود، توانست رویکردی ابتکاری نسبت به این مسأله داشته باشد و دقیق‌ترین اشکالات آن را برطرف کند. ملّاصدرا بر خلاف حکمای پیشین، علم را از تحت مقولات خارج می‌کند و آن را از سنخ وجود می‌شمارد. در نتیجه، این توانایی را پیدا می‌کند که بین علم و وجود ذهنی تمایز قائل شود و وجود ذهنی را ظلّ علم قلمداد کند. وی با طبقه‌بندی هستی در نظام تشکیکی وجود و با طرح حمل حقیقه و رقیقه، در تطابق ماهوی ذهن و عین، انطباق آن دو را ناشی از انطباق عینی وجود برتر ماهیت معلوم بر وجود خاص دانست.     https://hikmat.isramags.ir/article_7730_fe60c129a74980578dc8fb0f8fe39b39.pdf

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 The Theory of Platonic Ideas and its History in the Islamic Philosophy نظریه مثل افلاطونی و سیر آن در فلسفه اسلامی 97 124 7732 FA حسین صابری ورزنه مدرس گروه معارف دانشگاه ایوانکی. ایمیل: Journal Article 2014 12 22 Visiting professor, University of Tehran, Farabi branch This paper seeks to study the history of Platonic ideas in the works of Islamic thinkers. The theory of Platonic ideas is of great ontological, epistemological, psychological, ethical, theological, and aesthetic significance. Since the time of Plato himself the issue of Platonic ideas has been subjected to an abundance of discussions, verifications and critiques, both by the western and the Islamic philosophers. A historical content analysis of the views of the Islamic thinkers including Farabi, Avicenna, Sheik Shahabeddin Suhrawardi, Mohaqeq Davani, Mirdamad, and Mulla Sadra, indicates that, firstly, the theory of Platonic ideas has both undergone numerous adjustments and modifications by the Muslim thinkers and has been adopted selectively and its ethical and aesthetic aspects have not been given any attention by them. Secondly, their reasons for the rejection or the substantiation of the theory of ideas are insufficient and, thirdly, the illuminist and mystic philosophers (in the general sense of the words) have shown more interest to accept it.   در این نوشتار به بررسی سیر نظریۀ مثل افلاطونی در آرای اندیشمندان اسلامی پرداخته شده است. نظریۀ مثل افلاطونی، از وجوه مختلف هستی‌شناسانه، معرفت‌شناسانه، علم‌النفسی، اخلاقی، زیبایی‌شناسانه و خداشناسانه اهمیت فراوانی دارد. از زمان افلاطون تا کنون، هم در میان فلاسفۀ اسلامی و هم در میان فلاسفۀ غربی، مسألۀ مثل افلاطونی، مورد بحث، تأیید و انتقاد فراوان واقع شده است. بررسی محتوایی ـ تاریخی دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی از جمله فارابی، ابن‌سینا، شیخ اشراق، محقق دوانی، میرداماد و ملّاصدرا نشان می‌دهد که اولاً نظریۀ مثل افلاطونی نزد اندیشمندان مسلمان هم دچار جرح و تعدیل‌های بسیار و به برخی وجوه، پذیرفته شده و جنبه‌های اخلاقی و زیبایی‌شناسانۀ آن مورد نظر قرار نگرفته است؛ ثانیاً ادلۀ آن‌ها در رد یا اثبات نظریۀ مثل ناتمام است؛ و ثالثاً فیلسوفان اشراقی (به معنای عام) و عرفان‌گرا رغبت بیش‌تری به پذیرش آن نشان داده‌اند.     https://hikmat.isramags.ir/article_7732_9b07f50145902e945a1cc629f729c213.pdf

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 on the Nature of Subsistents in the Annihilation in the Essence (A Study of AllamehTabatabaii’s Debate with AllamehTehrani) چگونگی اعیان ثابته در فنای ذاتی (بررسی مناظرۀ علامه طباطبایی و علامه طهرانی) 125 150 7733 FA مهدی صدفی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مرتضی حسینی شاهرودی استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2015 01 12 Faculty member, department of Islamic philosophy and theosophy, Ferdowsi University of Mashhad The debate between Allameh Tabatabaii and Allameh Tehrani on the issue of the annihilation of the subsistents in the essence is one of the few debates that have not ended in their agreement on a single conclusion. The question of the subsistents being annihilated, on the one hand, and at the same time, their existential aspect in the omniscient presence for the creation of the universe, on the other, make it difficult to understand this issue. However, by searching through the numerous resources written by the father of the theoretical mysticism and the developer of the subsistents, and by pondering them, it will be possible to pave the way for solving this problem. Initially, and with an epistemological view one can say that a laic Sufi interpretation of the concept of annihilation has led to the belief that the creatures live in this world so that they would ultimately be annihilated in Allah Almighty; however, in reality, and considering the theories of bin Arabi, it is a mistake to think of annihilation after proving the existence, and anyone who looks at his own ego and being, without annihilation and existence, will have gained knowledge of Allah Almighty. From an ontological perspective, the difference between the borrowed existential existence and the existence which is fundamentally real and the subsistents can assist us properly solve this problem. That is to say, what is, in fact, considered to belong to non-existence is the illusory existence, which is, the rules of the subsistents in the borrowed form of the existential existence and exiting this illusion would be the true understanding of the existence.   مناظرۀ علامه طباطبایی و علامه طهرانی در فنای ذاتی اعیان ثابته، از معدود مسائلی است که به نتیجۀ واحدی میان این دو بزرگوار نرسیده است. سؤال از اعیان و معدوم بودن آن‌ها از طرفی، و در عین حال، جنبۀ وجودی آن در حضرت علمیه به منظور آفرینش هستی کائنات، از طرف دیگر، فهم این مسأله را با مشکل روبه‌رو می‌کند. با تحقیق در منابع معتنابهی که از پدر عرفان نظری و واضع اعیان ثابته رسیده و تأمل در آن‌ها می‌توان راه را برای حل این معضل هموار کرد. در ابتدا با نگاهی معرفت‌شناسانه می‌توان گفت که برداشت عرفی صوفیانه از فنا باعث این پندار شده که موجودات در عالم هستی می‌زیند تا در نهایت، فانی در حق تعالی شوند؛ اما در واقع، با توجه به نظریات ابن‌عربی، فنا بعد از اثبات وجود، سهو و غلط آشکار است و هر کسی که به نفس خود و هستی، بدون فنا و وجود بنگرد، حق تعالی را شناخته است. از منظر هستی‌شناسی، فرق بین وجود عاریتی کَونی و وجود اصیل حقیقی و اعیان ثابته، می‌تواند به ما در حل درست مسأله، یاری رساند؛ به این صورت که آنچه به واقع متعلق نیستی قرار می‌گیرد، وجود متوهم است که همان احکام اعیان ثابته در لباس عاریتی وجود کونی است و خروج از این توهم، درک صحیح از هستی است.     https://hikmat.isramags.ir/article_7733_d9d3837ee7981e8c064774da6cdd98bf.pdf

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 The Authentication of Mulla Sadra’s Critique of the Evidence of the “Set of Possibilities” اعتبارسنجی نقد صدرا بر دلیل"مجموع ممکنات" 151 176 7734 FA نفیسه تحریرچی دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد علیرضا کهنسال استادیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2015 01 12   One of the arguments made for proving the existence of Allah which was considered to be a valid argument before Mulla Sadra, was an argument which was based on the concept of the set of possibilities and their need of a cause beyond themselves. Avicenna had put forth this argument and Sheik Shahabeddin Suhrawardi considered it needless of the refutation of infinite regress. The fact that this argument was not in need of the refutation of infinite regress made it very significant, but Mulla Sadra considered this argument, without the refutation of infinite regress, a void argument and, even with the addition of the refutation of infinite regress, he did not consider it an independent argument. The present paper seeks to investigate this argument and answer the critiques leveled against it by Mulla Sadra and, ultimately, it considers this argument to be valid with an aggregate perspective taking it as a mirror of the contagion of command, though Mulla Sadra’s critiques of those, who consider an existence for the aggregate beyond the beings, seems to be valid.   یکی از براهین اثبات خدا که تا پیش از صدرالمتألهین معتبر شمرده می‌شد، دلیلی مبتنی بر مفهوم مجموعۀ ممکنات و نیاز آن به علتی ورای خود بود. ابن‌سینا این برهان را بیان کرده بود و شیخ اشراق آن را بی‌نیاز از ابطال تسلسل می‌دانست. بی‌نیازی این برهان از ابطال تسلسل، به آن اهمیت فراوان می‌داد؛ ولی ملّاصدرا این دلیل را بدون ابطال تسلسل باطل پنداشت و به ضمیمۀ ابطال تسلسل، آن را برهان مستقلی ندانست. مقالۀ کنونی به تحقیق در باب این برهان و پاسخ به نقدهای صدرالمتألهین می‌پردازد؛ و در نهایت، این برهان را با نگرش مجموع به عنوان آینۀ سرایت حکم، معتبر می‌داند اگرچه نقدهای ملّاصدرا بر کسانی وارد است که برای مجموع، وجودی ورای آحاد می‌پندارند.       https://hikmat.isramags.ir/article_7734_be37ff14df68192d976f6ce76c6cbd15.pdf

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 5 4 2014 01 21 the worldlihood of Knowledge and some of its implications Based on Mulla Sadra’s Theosophy عالَم‌مندی معرفت و برخی فروع مبتنی بر آن در حکمت صدرایی 177 190 7735 FA میثم واثقی دانشجوی دکتری فلسفه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم(ع). محمدتقی چاوشی استادیار پژوهشگاه علوم وحیانی معارج. Journal Article 2015 01 12 The study of the logics governing knowledge can be considered as one of the fundamental issues in philosophy. Moreover, various approaches of different philosophical schools of thoughts to this issue bring about different implications for those sub-issues that are discussed based on it. The present paper claims that the worldlihood of knowledge is an outcome that stems from the principles of Mulla Sadra’s theosophy concerning knowledge. The authors seek to explain how man becomes able to attain further knowledge in terms of their specific existential connection to the known and their own acquired knowledge, by concentrating on the status of the knower in Mulla Sadra's views and some philosophical principles concerning that, such as the trans-substantial motion and the unity of the knower, the known and the knowledge. Among other sub-issues discussed based on this idea are: proving the social world, which concerns about the possibility of mutual understanding based on this belief, and the possibility of the religious knowledge, which has attended to this perspective with a novel view of the religious knowledge, employing Ayatollah Javadi Amoli’s approach to this issue.  منطق حاکم بر معرفت را می‌توان یکی از مباحث بنیادی در فلسفه دانست. رویکرد نحله‌های مختلف فلسفی به این موضوع، دلالت‌های متفاوتی را در مسائل دیگر که در طول آن قرار دارند، به همراه می‌آورد. مطابق با مدعای مقالۀ حاضر، عالم‌مندی معرفت، نتیجه‌ای است که از مبانی حکمت صدرایی دربارۀ معرفت، نشأت گرفته است. نگارنده بر آن است که با تأکید بر مفهوم عالم در این حکمت و برخی از مبانی خاص آن، همچون حرکت جوهری و اتحاد وجودی علم، عالم و معلوم توضیح دهد که چگونه انسان با ربط وجودی و ذخیرۀ معرفتی خاص خود، استعداد پذیرش معارف بعدی را می‌یابد. عالم اجتماعی که به مسألۀ امکان فهم مشترک بر اساس این باور پرداخته و امکان علم دینی که با نگاهی متفاوت به مسألۀ علم دینی با رویکرد آیت‌الله جوادی آملی از این منظر پرداخته است، از جمله مسائلی هستند که در طول این امر قرار می‌گیرند و در انتهای مقاله به چگونگی این ابتنا اشاره خواهد شد.   https://hikmat.isramags.ir/article_7735_9914464f0e6bdfa960015601578bcf2c.pdf