پژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121Editorailسر مقاله7146718FAآیت اللهجوادی آملیJournal Article20101023https://hikmat.isramags.ir/article_6718_d582ac40970f9885836a61d7b2c662e4.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121Religious Science: Why?چرا علم دینی؟15256719FAمهدیگلشنیJournal Article20101023A proper study of the development of science and its interactions within the human sphere after the Renaissance clearly shows that alongside certain positive characteristics and opportunities, science has had many negative effects and detrimental consequences. These effects, which have sometimes reached the level of a crisis for all humanity, have led thinkers to search for solutions. One of the solutions offered has been to alter the perspective and meaning given to “science.” Muslim thinkers, on their part, have introduced the idea of a “religious science” in the last few decades. The article begins by enumerating some of the negative and detrimental effects of science and, after an analysis of the same, it concludes by offering a religious framework that can procure the change in perspective on “science.”
بررسی تحولات علم و تعامل آن با عرصه‌های انسانی در دوره پس از رنسانس به‌خوبی نشان می‌دهد که در کنار ویژگی‌ها و فرصت‌های مثبتی که برای بشر ایجاد کرده، آثار منفی و آسیب‌های فراوانی نیز به همراه داشته است. این مسائل که گاهی به صورت بحران انسانی نیز بروز کرده است، موجب شد که متفکران به دنبال راه حلی برای این موضوع باشند که از جمله این راه حل‌ها تغییر نگرش نسبت به علم بوده است. در پاسخ به این نیاز، متفکران مسلمان در دهه‌های اخیر، علم دینی را پیشنهاد کرده‌اند. مقالهٴ حاضر، شماری از آثار منفی و آسیب‌های علم را بررسی کرده و نیز چارچوبی دینی را برای تغییر نگرش در علم پیش می‌نهد.
https://hikmat.isramags.ir/article_6719_f8b7aa3a0d349d9562b424160ad18612.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121The Nature and Scope of Religious Science in the View of Àyatullah JawÁdi Àmuliچیستی و گسترهٴ علم دینی از نظرگاه آیت الله جوادی آملی؟27486720FAعبدالحسینخسروپناهقاسمباباییJournal Article20101023The topic of “religious science” is controversial and has its supporters and detractors. One of the supporters of “religious science” is ÀyatullÁh JawÁdÐ ÀmulÐ. In this debate the ÀyatullÁh takes “science” in its most general meaning to include all sciences and fields of knowledge, and sees religion as hierarchically subsuming all such sciences. He accepts the possibility of the existence of a religious science and uses both interpretive and philosophical methods to prove the same. With respect to the realization of religious science, he takes an absolutist approach and holds that religion covers and comprehends all sciences—there being no such thing as a “non-religious” science. Such a perspective is the result of a three stage process: 1) Determination of the central position of the intellect in the matrix of all religious understanding; 2) Validation of the universal reason and understanding of rational beings by religious Law; 3) Exposition of the universality of the sciences by recourse to textual evidence. When these three steps or stages are obtained, they progressively subsume all sciences and fields of knowledge.
مبحث علم دینی، یکی از مباحث چالشی است که با دو رویکرد مخالف و موافق همراه است. یکی از موافقان نظریهٴ علم دینی، آیت الله جوادی آملی ـ دام‌ظلّه ـ است. ایشان «علم» را در این مباحث، به معنای اعم و شامل تمام علوم می‌داند و سایهٴ دین را بر سر همهٴ علوم می‌گستراند. استاد، امکان علم دینی را پذیرفته و با دو روش تفسیری و روش فلسفی آن را اثبات می‌کند. در مسئلهٴ چگونگی تحقق علم دینی، رویکرد حداکثری را به دین می‌پذیرند و معتقدند که دین، شامل تمام علوم می‌شود و علم غیردینی وجود ندارد. دیدگاه حداکثری علم دینی، دارای سه مرحله است: 1. قرار دادن عقل در هندسهٴ معرفت دینی؛ 2. تنفیذ شرع بنای عقلا را؛ 3. تبیین کلیات علوم با دلیل نقلی. این مراحل به صورت تکاملی، همه علوم را در بر می‌گیرد.
https://hikmat.isramags.ir/article_6720_41f860e3b7f548abc1f8b812059137bf.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121Mystical Knowledge and its Evaluative Criteriaمعرفت عرفانی و معیارهای ارزیابی آن49646721FAمرتضیواعظ جوادیJournal Article20101023Some of the theoretical and practical slips in the realm of mysticism stem from an incorrect exposition of mystical knowledge and the criteria used to evaluate it. The article aims to prevent such errors by expounding mystical knowledge—its distinction from all other fields of knowledge and the way it should be used to reach reality, as well as the criteria of its validity.
برخی از لغزش‌های نظری و عملی در عرصهٴ عرفان، ناشی از عدم توجه به تبیین صحیح معرفت عرفانی و معیارهای ارزیابی آن است. این نوشتار با هدف پیشگیری از چنین لغزش‌هایی بر آن است که ضمن تبیین معرفت عرفانی و تفکیک آن از سایر معرفت‌ها، و کیفیت دستیابی به حقایق از این طریق، به واکاوی معیارهای ارزیابی معرفت عرفانی بپردازد.
https://hikmat.isramags.ir/article_6721_a0d3973ad100ad83a64c304bb58677dd.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121The Effect of non Epistemological Factors in Belief Formation from the Perspective of the Quran with an Emphasis upon Self-aggrandizementتأثیر ویژگی‌های روانی انسان در شکل‌گیری باور از منظر قرآن کریم با تأکید بر «خودبرتربینی»65806722FAسید محسنمیری (حسینی)Journal Article20101023Knowledge and cognition—in particular beliefs and convictions—are fundamental in the determining of man’s identity and the formation of both the individual self and society. As such, they have been given due attention from ancient times and have been the subject of much research and study from varying perspectives. Without doubt, beliefs, just like other phenomena, not only have influence but are also influenced by both Epistemological and non- Epistemological factors. The noble QurÁn has spoken of this mutual influencing and has considered all of its dimensions. By expounding the processes and means by which this interaction takes place, it goes on to prescribe the normative precepts that facilitate human perfection and felicity. After some introductory points, the article at hand enumerates those factors that, from the perspective of the QurÁn, have an influence on belief, focussing in particular on “arrogance” or “self-aggrandizement.” The paramount importance of such discussions lies in the fact that one of the ways of Islamizing the sciences calls for the systematic and comprehensive theorization of normative beliefs according to the QurÁn and the traditions of the Prophet and his Progeny (upon them be peace).
معرفت و به طور خاص باور و اعتقاد آدمی، یکی از مهم‌ترین ارکان در تعین هویت انسان و شکل‌گیری فرد و اجتماع است که از دیرباز مورد توجه و پژوهش‌های فراوانی از منظرها و نیز از جهات مختلف بوده است. به حتم باورهای انسانی همانند سایر پدیده‌های دیگر، همان‌گونه که در برخی از امور تأثیرگذار است، از عوامل و علل معرفتی و غیر معرفتی نیز اثر می‌پذیرد. قرآن کریم، این تأثیرگذاری و تأثیرپذیری معرفت را با همهٴ ابعاد آن مورد توجه قرار داده و ضمن بیان فرایندها و روندهای این تعامل، هنجارها و بایسته‌های این تعامل را برای دستیابی انسان به سعادت و کمال بیان فرموده است. این مقاله ضمن بیان نکاتی مقدماتی، برخی عوامل تأثیرگذار بر باور از دیدگاه قرآن کریم را ـ با تأکید بر مورد «تکبر» برمی‌رسد. اهمیت از این دست از مباحث، از آن‌رو است که یکی از راه‌های اسلامی سازی علوم، طراحی نظریه‌ای سامان‌مند و جامع دربارهٴ هنجارهای باور بر اساس قرآن کریم و سنت پیامبر Ｂ و اهل بیت Ｄ است.
https://hikmat.isramags.ir/article_6722_a2802cade04644083dcde1c8c483ed9a.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121Hierarchical Model of Religious Knowledgeمدل طولی در علم دینی811006723FAعلیرضاقائمینیاJournal Article20101023The dichotomy between the natural and human sciences is one of the most established dichotomies in Western thought. This dichotomy, as exemplified in Western philosophy, has been very consequential. The author, referring to this dichotomy and its consequences, elucidates it inherent incongruity with religious thought. In expounding on the topic he uses MullÁ ÑadrÁ’s philosophical discussions on the human soul to put forth his hierarchical model of religious knowledge. Three important consequences and characteristics of this model are that it is: non-reductionist, non-interpretive, and anti-naturalistic; all of which are discussed and analysed in the text of the article. It is noted that: there are different types of reductionism which, it is argued, are acceptable only to the extent that they do not reduce the most fundamental dimension of man to just his material aspect; explanation and interpretation form a hierarchical continuum; and naturalism employs a single methodology in both the experimental and the human sciences or even stresses that the subject matter of these sciences is one and the same. Anti-naturalist stances, on the other hand, hold that both the methodology and the subject matter of these two fields differ. The debate between naturalism and anti-naturalism has a long history. According to the hierarchical model, the natural and the human sciences are fundamentally different.
دوگانگی علوم طبیعی و انسانی یکی از جاافتاده‌ترین دوگانگی‌ها در تفکر و فرهنگ غربی است. این دوگانگی، آن گونه که در فلسفهٴ غرب به چشم می‌خورد، نتایج و پیامدهای بسیاری داشته است. نگارنده با اشاره به این مبنا و پیامدهای آن، به بیان ناهمخوانی آن با تفکر دینی می‌پردازد. در ادامه ـ با استفاده از فلسفهٴ نفس صدرایی ـ مدل طولی در علم دینی مطرح می‌شود. سه پیامد مهم این مدل، یعنی ردّ تحویل‌گرایی و ردّ تقابل تبیین و تفسیر و ردّ طبیعتگرایی نیز بررسی می‌گردد. تحویل‌گرایی اقسام گوناگونی دارد. این اقسام تا آنجا پذیرفتنی‌اند که به تحویل و تقلیل بُعد اساسی آدمی به جنبهٴ مادّی او نینجامند. تبیین و تفسیر هم یک پیوستار طولی را تشکیل می‌دهند. طبیعتگرایی به وحدت روش علوم انسانی و تجربی یا وحدت موضوع آنها تأکید دارد. در مقابل، ضد طبیعتگرایی بر عدم وحدت روش این علوم و عدم وحدت موضوع آنها اعتقاد دارد. در غرب، نزاع طبیعتگرایی با ضد طبیعتگرایی تاریخچه‌ای طولانی پشت سر گذاشته است. بر اساس مدل طولی، علوم طبیعی و انسانی تفاوت‌های بنیادی دارند.
https://hikmat.isramags.ir/article_6723_9f810ebd27f4dbcf1ccc9302e5125f08.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121The Proof from Religious Experience in Islamic Thoughtبرهان تجربه دینی در اندیشه اسلامی1011226724FAعلیشیروانیJournal Article20101023The widespread importance given to finding a “Proof from Religious Experience” for the existence of God is a new phenomenon pertaining to the “Christian” philosophy of religion of the second half of the twentieth century; and as such, this endeavour has been influenced by the intellectual and cultural ethos of Western civilisation. The article covers the historical context which led to such a proof and gives the Islamic response, in particular the opinions of ÝAllÁmah JawÁdÐ ÀmulÐ. The reliance of Muslim scholars on metaphysical proofs for the existence of God, in particular the Proof from Necessity and Possibility, has curtailed the development of all other possible methods and proofs, including the Proof rom Religious Experience. Nonetheless, it is possible to find the necessary bases and rationales within the corpus of the ÀyatullÁh’s writings that would allow for an informed response to the proof at hand as well as other proofs that are comparable to the different variants of the Proof from Religious Experience.
رواج و اهمیت یافتن «برهان تجربهٴ دینی» در بحث «براهین اثبات وجود خدا» امری جدید و عمدتاً مربوط به فلسفهٴ دین مسیحی در نیمهٴ دوم قرن بیستم و متأثر از شرایط معرفتی و پیشینهٴ فرهنگی مغرب‌زمین است. این مقاله می‌کوشد با اشاره به بستر تاریخی طرح این نوع برهان در غرب، دیدگاه اسلامی را در خصوص آن، به‌ویژه با استناد به آرای علامه جوادی آملی، عرضه و ارزیابی کند. اعتماد و تأکید اندیشمندان مسلمان بر برهان‌های مابعدالطبیعی اثبات وجود خدا، به‌ویژه برهان وجوب و امکان، مانع از بسط و توسعهٴ بحث دربارهٴ سایر شیوه‌های ممکن اثبات وجود خدا از جمله برهان تجربهٴ دینی شده است، ولی در عین حال می‌توان مبانی لازم برای اظهار نظر در این‌باره و نیز براهین قابل مقایسه با برخی از تقریرهای برهان تجربهٴ دینی را در آثار ایشان یافت که در این مقاله به پاره‌ای از آنها اشاره شده است.
https://hikmat.isramags.ir/article_6724_f78688fb6a5507413ade54a230355acd.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجفصلنامه حکمت اسرا2383-29162420110121The Multiple States of Human Existential Perfection in the Prophet Muhammadمراتب کمال وجودی انسان در حضرت محمد (ص)1231466725FAمریمصانعپورJournal Article20101023The Prophet (Ò), as perfect man, is the ultimate manifestation of the divine names and attributes on the tripartite existential planes—the supernal, the angelic, and the terrestrial—corresponding to the three stations of sanctity <em>(walÁyah)</em>, prophethood <em>(nubuwwah)</em>, and messengership <em>(risÁlah)</em>. His terrestrial role as the viceroy and vicegerent of God is nothing but the realization and determination of the higher states in the lowest one. The article employs intellectual and traditional methods to analyse the subject at hand.
حضرت محمد (ص) به‌عنوان انسان کامل و مظهر تام اسما و صفات حضرت حق، در سه مرتبهٴ جبروتی، ملکوتی و ناسوتی، واجد سه مقام ولایت، نبوت و رسالت است و هر مقامی متناسب با مرتبه‌ای است. مقام خلافت‌اللهی ایشان در زمین، تحقق و تعین مراتب عالی در مرتبهٴ دانی است. مقاله حاضر مسئلهٴ مزبور را از چشم‌انداز عقل و نقل برمی‌رسد.
https://hikmat.isramags.ir/article_6725_609e9d4bcc8157c00808993f612f1acd.pdf