پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 18 1 2026 05 22 The Priority of Formational Guidance over Legislative Duty and Its Role in Explaining Doctrinal Responsibility from the Perspective of Ayatollah Javadi Amol تقدّم هدایت تکوینی بر تکلیف تشریعی و نقش آن در تبیین مسئولیت اعتقادی از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی 5 28 245478 10.22034/hi.2026.570394.2150 FA مریم السادات هاشمی دانش آموخته سطح چهار کلام اسلامی، موسسه آموزش عالی حوزوی بانو مجتهده امین، اصفهان.ایران. حمزه علی بهرامی دانشیار گروه معارف دانشکده اهل البیت دانشگاه اصفهان ، اصفهان، ایران. علی تقوی دکتری معارف اسلامی ،استادیار گروه آموزشی ارتباطات و تبلیغ فرهنگی ، دانشگاه معارف اسلامی قم ، قم ، ایران. Journal Article 2026 01 03 The issue of the relationship between divine guidance and legislative duty is one of the fundamental issues in Islamic theology and a serious challenge in explaining divine justice and human doctrinal responsibility. In common theological approaches, divine guidance is often analyzed as "completing the proof" or "providing the path," and legislative duty is considered as an independent matter that precedes human faith or disbelief. By adopting an analytical-critical approach and relying on the interpretation of the Quran by the Quran, this article seeks to explain and reconstruct the specific view of Ayatollah Javadi Amoli on the priority of formative guidance over legislative duty. The article shows that in Ayatollah Javadi Amoli's Quranic thought, divine guidance is not merely an external guide or a condition of excusability, but rather a formative and existential truth on which the actuality of legislative duty and the fulfillment of human doctrinal responsibility depend. Accordingly, the lack of formative guidance does not mean the deprivation of freedom or merely a posteriori excuse, but rather refers to the failure to fulfill the subject of duty. The innovation of the article is that by extracting this basis from the verses of the Quran and the interpretative analyses of Ayatollah Javadi Amoli, it presents a different model for understanding the relationship between guidance, duty, and responsibility; a model that, while preserving human freedom, provides a more accurate interpretation of divine justice and the doctrinal status of the audience of the religious call. <span lang="FA"> مسئله نسبت میان هدایت الهی و تکلیف تشریعی، از مباحث بنیادین کلام اسلامی و از محورهای مهم در تبیین عدالت الهی و مسئولیت اعتقادی انسان است. در بسیاری از رویکردهای رایج کلامی، هدایت الهی غالباً به «ارائه طریق» یا «اتمام حجت» فروکاسته شده و تکلیف تشریعی به‌مثابه امری مستقل از مراتب وجودی و ادراکی انسان تلقی گردیده است. این تلقی در تبیین وضعیت جهل غیرمقصر، حدود مؤاخذه الهی و نسبت ایمان و کفر با شرایط واقعی ادراک حق، با دشواری‌هایی مواجه است. مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد انتقادی، و با تکیه بر تفسیر قرآن به قرآن، به بازسازی دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی درباره تقدم هدایت تکوینی بر تکلیف تشریعی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اندیشه ایشان، هدایت الهی صرفاً ابلاغ بیرونی یا شرط معذّریت نیست، بلکه حقیقتی تکوینی و وجودی است که با فطرت، عقل و افاضه الهی پیوند دارد و فعلیت تکلیف تشریعی و تحقق مسئولیت اعتقادی انسان بر آن متوقف است. بر این اساس، فقدان هدایت تکوینی نه به معنای سلب اختیار، و نه صرفاً عذری پسینی، بلکه ناظر به عدم تحقق کامل موضوع تکلیف است. نوآوری مقاله در آن است که با استخراج این مبنا از آیات قرآن و تحلیل تفسیری دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی، رهیافتی دقیق‌تر برای فهم نسبت هدایت، تکلیف و مسئولیت عرضه می‌کند؛ رهیافتی که ضمن حفظ اختیار انسان، تبیین منسجم‌تری از عدالت الهی و مراتب مسئولیت اعتقادی فراهم می‌سازد.</span> https://hikmat.isramags.ir/article_245478_56c3a61087221bb6d3f71d15741dc9d5.pdf