پژوهشگاه علوم وحیانی معارج فصلنامه حکمت اسرا 2383-2916 18 1 2026 05 22 Comparative Analysis of the Manifestation of Revelation and the Role of the ‎Perfect Human in the Thought of Ibn ʿArabi, Mulla Sadra, Imam Khomeini, ‎and Ayatollah Jawadi Amoli تحلیل تطبیقی ‏ تجلی وحی و نقش انسان کامل در اندیشه ابن عربی ، ملاصدرا ، امام خمینی و ‏آیت الله جوادی آملی 29 56 245293 10.22034/hi.2026.578496.2156 FA علیرضا حیدری سه ده استادیار گروه آموزشی معارف اسلامی . دانشگاه فرهنگیان .تهران .ایران Journal Article 2026 02 27 The manifestation of revelation is one of the foundational concepts in Islamic <span lang="AR-SA">‎</span>mysticism and philosophy, playing a central role in elucidating the relationship <span lang="AR-SA">‎</span>between God, the Perfect Human, and the cosmos. This article employs a comparative <span lang="AR-SA">‎</span>content analysis to examine the perspectives of four prominent Islamic thinkers—Ibn <span lang="AR-SA">‎</span>Arabi, Mulla Sadra, Ruhollah Khomeini, and Abdollah Javadi Amoli—regarding the <span lang="AR-SA">‎</span>manifestation of revelation and the ontological status of the Perfect Human. The <span lang="AR-SA">‎</span>central question addressed is:What is the mechanism of the manifestation of revelation <span lang="AR-SA">‎</span>within the intellectual systems of these thinkers, and what role does the Perfect Human <span lang="AR-SA">‎</span>play in this process?The findings indicate that the manifestation of revelation is a <span lang="AR-SA">‎</span>multilayered phenomenon intrinsically linked to the ontological degrees of the Perfect <span lang="AR-SA">‎</span>Human.Ibn ʿArabi regards the Perfect Human as the “mirror of the Greatest Name” <span lang="AR-SA">‎</span>and the mediator of divine effusion. Mulla Sadra emphasizes the soul’s existential <span lang="AR-SA">‎</span>ascent and the perfection of cognitive faculties in the reception of revelation.Imam <span lang="AR-SA">‎</span>Khomeini analyzes the manifestation of revelation within the dual arcs of descent and <span lang="AR-SA">‎</span>ascent.Jawadi Amoli underscores the gradational descent of revelation and the <span lang="AR-SA">‎</span>mediatory function of the existential degrees of the Perfect Human. While these <span lang="AR-SA">‎</span>perspectives converge on the necessity of the recipient’s ontological perfection for the <span lang="AR-SA">‎</span>reception of revelation, they diverge in their precise articulation of the mechanisms <span lang="AR-SA">‎</span>underlying this process. By critically engaging each viewpoint, this study proposes a <span lang="AR-SA">‎</span>comprehensive framework for a systematic understanding of the manifestation of <span lang="AR-SA">‎</span>revelation and the role of the Perfect Human in Islamic mysticism.<span lang="AR-SA">‎</span> <span lang="FA">تجلّی وحی از مفاهیم بنیادین در عرفان و فلسفه اسلامی است که نقشی محوری در تبیین رابطه خداوند، انسان کامل و نظام هستی ایفا می‌کند. این مقاله با روش تحلیل تطبیقی محتوا، در پی پاسخ به این پرسش است که دیدگاه‌های ابن‌عربی، ملاصدرا، امام خمینی و آیت‌الله جوادی آملی درباره تجلّی وحی و جایگاه انسان کامل چه نقاط اشتراک و افتراق ساختاری دارند و آیا می‌توان بر پایه اشتراکات آنان به الگویی مشترک از سازوکار تجلّی وحی دست یافت. هدف این پژوهش، فراتر از توصیف صرف، استخراج یک الگوی هستی‌شناختی مشترک از فرآیند تجلّی وحی و نشان دادن این نکته است که انسان کامل در عرفان اسلامی نه یک دریافت‌کننده منفعل، بلکه «شرط امکان» نزول وحی در مراتب هستی به شمار می‌رود. نوآوری این پژوهش در ارائه یک چارچوب روش‌شناختی مبتنی بر مقوله‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی برای مقایسه تطبیقی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که به‌رغم تفاوت در تعابیر و زبان تبیین، چهار اندیشمند در یک مدل تلفیقی چهارمرحله‌ای قابل جمع هستند که در آن، کمال وجودی نبی (شرط امکان وجودی) و تنزل معرفتی معنا (شرط امکان معرفتی) به‌طور دیالکتیکی درهم‌تنیده شده‌اند. اشتراک بنیادین این دیدگاه‌ها در «ضرورت کمال وجودی دریافت‌کننده وحی» خلاصه می‌شود که می‌تواند مبنایی برای نظریه‌پردازی جامع‌تر در باب وحی در عرفان اسلامی فراهم آورد.</span> https://hikmat.isramags.ir/article_245293_00b80e5f33b86895b673d9ee3b47d3c3.pdf