تحلیل قضایای منفصلة منطق خواجه نصیرالدین ‌طوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس مرکز تخصصی فلسفه اسلامی اسراء قم

چکیده

بی‌تردید فهم دقیق شرطیات منفصلۀ منطق‌ قدیم، تأثیر بسزایی در تحلیل درست گزاره‌های فلسفۀ اسلامی و استنتاج‌های منطق سینوی دارد. این مقاله با واکاوی اجمالی اقسام منفصلات از منظر برخی منطق‌دانان قرن هفتم، می‌کوشد نظام فکری حاکم بر قضایای منفصله را استخراج و تبیین کند.
این تحقیق با نشان دادن ناکارآمدی تفسیر شرایط صدق و کذب قضایای منفصلۀ «منطق کاتبی»، به این نکته می‌رسد که راهبرد «عقل حادی‌عشر» راهبردی دقیق، منسجم و تام است. ازاین‌رو، دربارۀ شرایط قضایای سازندۀ منفصلات، تفسیری نو از متن خواجه نصیرالدین طوسی بیان خواهد شد؛ تفسیری که نه‌تنها با بسیاری از استنتاج‌های خواجه سازگار است، بلکه قابلیت نمادین‌سازی منفصلات را در حوزۀ منطق جدید نیز فراهم می‌آورد.
در ادامه، به بررسی پیامدهای یکسان‌انگاری منفصلات جزئی مانعة‌الجمع و مانعة‌الخلو، برآمده از تعریف منفصلۀ جزئی منطق‌دانان مسلمان اشاره می‌کنیم. تفسیر «سالبۀ منفصله به سلب انفصال» از دیگر یافته‌های این مقاله است و از آن رو مهم می‌نماید که لطف‌الله نبوی در تصحیح فرمول رشر، تصویر سالبۀ منفصله را انفصال سلب معرفی می‌کند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the disjunctive propositions of Khaje Nasiriddin Tusi's logic

نویسنده [English]

  • Seyyed Ahmad Faghih
Qom
چکیده [English]

Undoubtedly, the exact understanding of the conditional disjunctives of old logic, has a profound effect on the proper analysis of the Islamic philosophy propositions  and the inferences of the Avicenna,s logic. This paper, with a brief Analyse of All sorts of disjunctives from the standpoint of some seventeenth-century logicians, tries to elaborate and explain the intellectual system governing disjunctive propositions. This study, by showing the inefficiency of the" katibi logic" True and false conditions interpretation of disjunctive propositions, suggests that the strategy of " Eleventh intellect"(Aql Hadi Usher) is a precise, coherent, and comprehensive strategy. Hence, a new interpretation from Khajeh Nasir al-Din Tusi's text will be expressed about the conditions of the constructors  propositions of disjunctives: An interpretation that is consistent not only with many of the Khajeh,s inferences, but also has the capacity to symbolize disjunctives in the field of new logic. In the following, we examine the Equaling consequences of  mutually exclusive and Non-exclusive particular disjunctives, derived from the particular disjunctive definition of Muslim logicians. The intrepretation of "negative disjunctive to negation of disjunction" is one of the other findings of this article, and it became important becuase Lutfollah Nahwi in Correcting the formula of Rashir, introduces the negative disjunctive image as disjunction of negation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • adversarial disjunctive
  • particular disjunctive
  • mutually exclusive
  • Non-exclusive
  • verity proposition
  • disjunctive quantity
  • negation of disjunction
  1. ابن‌سینا، حسین (1404)، الشفاء (المنطق ـ القیاس)، مکتبة آیة‌اللّه المرعشی، قم.
  2. حلّی، جمال‌الدین (1371)، الجوهر النضید، چاپ پنجم، انتشارات بیدار، قم.
  3. ــــــــــــــــ (1412)، القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة، مؤسسة النشر الاسلامی، قم.
  4. رازی، قطب‌الدین (1384)، تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة، چاپ دوم، انتشارات بیدار، قم.
  5. ــــــــــــــــ (بی‌تا)، شرح مطالع الانوار فی المنطق، انتشارات کتبی نجفی، قم.
  6. طوسی، نصیرالدین (1367)، أساس الاقتباس، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
  7. ـــــــــــــــــ (1385)، تعدیل المعیار، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
  8. ـــــــــــــــــ (1408)، تجرید المنطق، چاپ اول، انتشارات اعلمی، بیروت.
  9. فارابی، ابونصر (1408)، المنطقیات للفارابی، ج1، چاپ اول، مکتبة آیة‌اللّه المرعشی، قم.
  10. نبوی، لطف‌الله (1381)، منطق سینوی به روایت نیکولاس رشر، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.