تحلیل و مقایسة رابطة عقل و نقل از دیدگاه ابن‌تیمیه و آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیئت علمی پژوهشگاه علوم وحیانی معارج

2 بنیاد علوم وحیانی اسراء

چکیده

تحلیل و تبیین صحیح رابطۀ عقل و نقل بر اساس اصول و مبانی فکری ابن‌تیمیه و جوادی آملی به عنوان نمایندگان دو جریان نص‌گرا و عقل‌گرا در عرصۀ معرفت دینی، نتایج قابل‌توجهی به دنبال دارد. ابن‌تیمیه با جمود بر ظواهر نصوص حتی در اصول اعتقادی، دلیل اختلاف فلاسفه و متکلمان را عدم مرجعیت ذاتی و استقلالی عقل می‌داند؛ لذا تقدیم معقول بر منصوص را بی‌اساس می‌خواند و تنها راه ایمان واقعی را ایمان جازم به پیامبر6 برمی‌شمارد. وی با تعریفی که از عقل ارائه می‌دهد، عقل را عرض می‌خواند و آن را تا سرحدّ غریزه و عقل عرفی تقلیل می‌‌دهد؛ با خلط نقل و شرع، از تقدیم نقل بر عقل به طور مطلق دفاع می‌کند؛ با پذیرش تعدّد عقل و تن دادن به نسبیت معرفتی، در صدد حل تعارض عقل و نقل برمی‌آید و ابطال یک نوع از انواع عقل را ابطال کل عقل نمی‌داند. اما جوادی آملی، با هم‌سطح خواندن علوم عقلی و نقلی، هر یک از عقل و نقل را مؤید دیگری می‌داند و با تفکیک وحی از نقل، فهم نقلی را همچون فهم عقلی، آسیب‌پذیر و غیرمصون از خطا و صواب و تعارض معرفی می‌کند و از تأویل به عنوان راه‌حل تعارض عقل و نقل، دفاع کرده و تقدیم دلیل عقلی بر دلیل لفظی غیرصریح را ضروری دانسته است. وی محصول عقل تجربی، نیمه‌تجربی، تجریدی و عقل ناب را، اگر از سنخ قطع و یقین یا مفید اطمینان عقلایی باشد، حجت می‌داند و ضمن متفاوت دانستن عقل با بنای عقلا، برهان عقلی را از سنخ علم برمی‌شمارد که اعتبار و حجیتش ذاتی است، نه جعلی. به باور او در علم اصول باید از عقل و نقل و مباحث مربوط به آن در حوزۀ معرفت‌شناختی دین بحث شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis and Comparison of intellect and quotation relation from the Ibn Taymiyyah and Ayatollah Javadi Amoli Viewpoint

نویسندگان [English]

  • 11 11 1
  • hamid parsania 2
1 111
2 1
چکیده [English]

The correct analysis and explanation of intellect and quotation relation based on the principles and foundations of the Ibn tamiyah and Javadi Amoli thought, as representatives of the two intellectualism and text adherence movements in the field of religious knowledge, have significant Results. Ibn Taymiyyah by rigidity on texts Appearances Even in the belief principles, beleives that the reason for the difference between philosophers and theologians, is the lack of inherent authority and independence of intellect. Therefore, he say the preceding of reasonable on fixed is baseless, and the only way of true faith is to believe decisively in the Prophet. He offer a Definition for intellect, according which intellect is accident and reduces it to the limit of instinct and common Sense; by confuse of quotation with Islamic Law, Ibn Taymiyyah absolutely defending the precede of quotation on intellect;and by  acceptance of intellect multiplicity and Epistemic Relativity, he tries to solve the conflict of intellect and quotation , and  beleives the revocation of a kind of intellect does not means the revocation of the whole intellect. But Javadi Amoli By leveling up rational and traditional  knowledges,  believes Each of the intellect and quotation is confirm one another,  and by the separation of revelation from the quotation, he introduces  quotative understanding such as Rational understanding, which is vulnerable, Unprotected from the fault and right and Conflict,  And defends interpretation as a solution to the conflict of reason and quotation; Javadi considers the preceding of rational reason on Unexplained verbal reason, to be necessary. He believes the product of empirical intellect, semi-abstractintellect, abstract intellect, and pure intellect is Valid , if it is a type of dogmatization, certainty, or led to rational assurance,  And while differentiate between intellect and the conduct of the wise ( bin’ al-‘uqala’),  he consider the  Rational argument a kind of knowledge that its reliability and validity is  inherent, not fake. According to him, it is necessary to discuss the intellect, quotation and the related topics in the epistemological domain of religion, in the principles knowledge.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • intellect and quotation relation
  • intellectualism of Javadi Amoli
  • Intellectualism
  • literalism of Ibn Taymiyyah
  • Salafiya
  • religious knowledge
  1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1376)، ماجرای فکر اسلامی در جهان اسلام، ج 1ـ3، انتشارات طرح نو، تهران.
  2. ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم الحرّانی (1415/1995)، بغیة المرتاد فی الرد على المتفلسفة والقرامطة والباطنیة، تحقیق و دراسة: دکتر موسی بن سلیمان الدّوَیس، الطبعة الثالثة، مکتبة العلوم و الحکم، المملکة العربیة السعودیة، المدینة المنورة.
  3. ــــــــــــــــــــــــــــــ (1417)، درء تعارض العقل و النقل، او موافقة صحیح المنقول لصریح المعقول، دار الکتب العلمیة، بیروت.
  4. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1421)، مجموع الفتاوی، دار الکتب العلمیة، بیروت.
  5. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1426)، الرد علی المنطقین، مؤسسة الریان، بیروت.
  6. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1321)، منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة و القدریة، مطبعة الکبری الامیریة، بولاق مصر.
  7. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1985)، الفرقان بین أولیاء الرحمن و أولیاء الشیطان، مکتبة دار البیان، دمشق.
  8. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (بی‌تا)، نقض المنطق، مکتبة العلمیة، بیروت.
  9. ـــــــــــــــــــــــــــــــ 1997، الاصول اللتی بنی علیها المبتدعة مذهبهم فی الصفات، مکتبة الغرباء الاثریة، مدینه.
  10. ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1422)، الجامع فی رسائل الشیخ الاسلام ابن‌تیمیه، دار العطاء، ریاض.
  11. ابن‌قیّم الجوزیّه، محمد بن أبی‌بکر (2001)، مختصر الصواعق المرسلة على الجهمیة والمعطلة، تحقیق: سید إبراهیم، الطبعة الأولى، دار الحدیث، القاهرة ـ مصر.
  12. بخاری، محمد بن اسماعیل (1981)، صحیح البخاری، دار الفکر، بیروت.
  13. پارسانیا، حمید (1393)، «گفت‌وگو در پرتو ایضاح مفهومی نظریۀ علم دینی آیت‌الله جوادی»، مجلۀ کتاب نقد، شمارۀ 70 و 71.
  14. جلیند، محمد سید (1393)، الإمام ابن‌تیمیة و قضیة التأویل، الهیئة العامة، قاهره.
  15. جوادی آملی، عبدالله (1393)، رحیق مختوم، ج 1ـ13، شرح حکمت متعالیه، تنظیم: حمید پارسانیا، چاپ اول، مرکز نشر اسراء، قم.
  16. ـــــــــــــــــ (1384) درس‌گفتارهای منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، شمارۀ 3، 8ـ9.
  17. ـــــــــــــــــ (1387)، دین‌شناسی، تنظیم: محمدرضا مصطفی‌پور، چاپ پنجم، مرکز نشر اسراء، قم.
  18. ـــــــــــــــــ (1389الف)، سرچشمۀ اندیشه، محقق: عباس رحیمیان محقق، چاپ ششم، مرکز نشر اسراء، قم.
  19. ـــــــــــــــــ (1385)، علی بن موسی الرضا و الفلسفة الإلهیة، تحقیق: محمدحسن شفیعیان، چاپ سوم، مرکز نشر اسراء، قم.
  20. ـــــــــــــــــ (1389ب)، منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، محقق: احمد واعظی، چاپ چهارم، مرکز نشر اسراء، قم.
  21. حسینی الزّین، محمد (1399)، منطق ابن‌تیمیة و منهجه الفکری، چاپ اول، المکتب الاسلامی، بیروت.
  22. خسروپناه، عبدالحسین؛ و حسن پناهی آزاد (1388)، نظام معرفت‌شناسی صدرایی، چاپ اول، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم.

23. سامی النشار، علی (بی‌تا)، م‍ن‍اه‍ج‌ ال‍ب‍ح‍ث‌ ع‍ن‍د م‍ف‍ک‍ری‌ الاس‍لام‌ واک‍ت‍ش‍اف‌ ال‍م‍ن‍ه‍ج‌ ال‍ع‍ل‍م‍ی‌ ف‍ی‌ ال‍ع‍ال‍م‌ الاس‍لام‍ی، دار المعرفة الجامعیة، اسکندریه.

24. سمهودی، رائد (2010)، نقد الخطاب السلفی ابن‌تیمیة نموذجاً، الطبعة الاولی، انتشارات طوی للثقافة والنشر والاعلام، لندن.

25. عبدالرحمن بن ناصر البَراک (1430)، توضیح مقاصد العقیدة الواسطیة الشیخ الاسلام ابن‌تیمیة، تحقیق: عبدالرحمن بن صالح السدیس، دار التدمریة.

26. فیض کاشانی، ملامحمدمحسن (1406)، الوافی، تصحیح: کمال فقیه ایمانی، مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی7، اصفهان.

27. واعظ جوادی آملی، مرتضی (1396)، «تبیین عقلانیت وحیانی و مقایسۀ آن با عقلانیت سنتی و مدرن»، سایت اسراء نیوز