نظریه سنجش‌پذیری گزاره‌های عرفانی و نقد سه نظریه رقیب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

از شاخه‌های فلسفۀ عرفان، فلسفۀ عرفان نظری است و از مسائل فلسفۀ عرفان نظری، منطق و میزان عرفان نظری است. اساس این منطق نیز بر سنجش‌پذیری گزاره‌های عرفانی است که بر پایۀ «لکل علم میزان» و «لکل حکم معیار» تکیه دارد تا راه نقد و سنجش گزاره‌ها را برای شناخت صدق و خطایشان هموار سازد. اما در برابر نظریۀ سنجش‌پذیری، سه نظریۀ رقیب خطاناپذیری، معیارناپذیری و توصیف‌ناپذیری وجود دارند. در نظریۀ خطاناپذیری، بر خطاناپذیری وجدانیات عرفانی؛ در نظریۀ معیارناپذیری، بر فهم‌ناپذیری؛ و در نظریۀ توصیف‌ناپذیری، بر معنادار، منطق‌ناپذیری و عدم واقع‌‌نمایی و بی‌معنایی گزاره‌های عرفانی تأکید شده است. این سه نظریه، راه سنجش گزاره‌های عرفانی را منسد، و بنیان منطق عرفان نظری را سست و اعتبار سنجش را برای یافتن صدق و خطای گزاره‌های عرفانی، از بین می‌برند. بر این اساس، تحقیق حاضر در صدد تبیین سنجش‌پذیری و نقد سه نظریۀ رقیب است تا بنیان منطق عرفان نظری را استوار سازد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Theory of the Assessability of the Mystic Propositions with a Critique of Three Rival Theories

نویسنده [English]

  • Ali Fazli
چکیده [English]

One of the branches of the philosophy of mysticism is the philosophy of theoretical mysticism, and among the issues discussed in the philosophy of theoretical mysticism arethe logics and the criterion for the theoretical mysticism. Such a logic is based on the assessability of the mystic propositions, which is based on the statements “there is a criterion for all knowledge” and “there is a criterion for all rulings” so as to pave the way for the criticism and the assessment of the propositions so as to realize their validity or invalidity. However, there are three rival theories for the assessability theory, i.e. the infallibility, inassessability, and indescribability theories. The infallibility theory emphasizes the infallibility of the mystic affectivities, the inassessability theory stresses the incomprehensibility and the indescribability theory emphasizes the meaningfulness, illogicality, and the realism and the meaninglessness of the mystic propositions. These three theories consider the assessability of the mystic propositions impossible, the foundations of the logics of the theoretical mysticism poor, and the validity of the assessments for the verification of the mystic propositions under question. Accordingly, the present research aims at demonstrating the possibility of assessability and criticizing these three rival theories so as to consolidate the foundations of the logics behind the theoretical mysticism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • assessablity
  • Infallibility
  • inassessability
  • indescribability