نقش التفاتی و کشفی ایده انسان کاملِ ابن‌‌‌‌‌عربی در امامت شیعی، در آثار فیض کاشانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

در سنت عرفانی ابن‌‌‌‌‌عربی، بعد از وحدت وجود، مؤلفۀ محوری‌‌‌‌‌ای با عنوان «انسان کامل» مطرح است. برخی شارحان نیز «انسان کامل» و «توحید» را دو مسألۀ اساسی عرفان نظری دانسته‌‌‌‌‌اند. ولایت، مقام خلیفةاللّهی، تصرّف در عالم و سریان در آن، خزانه‌‌‌‌‌دار اسرار الاهی و آینۀ دانایی و شاهیِ حق، پاره‌‌‌‌‌ای از ویژگی‌‌‌‌‌های انسان کامل است. بنابراین مؤلفۀ انسان کامل، همانند مفهوم «قیّم کتابِ» سهروردی، همان اوصاف امام در احادیث شیعی را دارد و مخاطب شیعی، آن را به مصداق «امام» بسیار نزدیک می‌‌‌‌‌یابد. ایدۀ انسان کامل در منظومۀ فکری فیض کاشانی به عنوان متفکری شیعی سبب شده او به آن دسته از روایاتی که در میان اندیشمندان شیعی به‌‌‌‌‌ویژه متکلمان، کمتر مورد توجه قرار گرفته، التفات دوباره و جدّی کرده است؛ و با استمداد از ایدۀ یادشده، به کشف دلالت‌‌‌‌‌های پنهان آیات و روایات و یا تثبیت دلالت‌‌‌‌‌های آشکار آن‌‌‌‌‌ها بپردازد. در این جستار، نقش التفاتی انسان کامل در امامت مطرح شده است و بر اساس آثار فیض کاشانی و نیز در پرتو ایدۀ انسان کامل، از چگونگی کشف دلالت‌‌‌‌‌های پنهان روایات در باب جایگاه وجودی امام و تثبیت دلالت‌‌‌‌‌های آشکار آن بحث می‌‌‌‌‌شود.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Intentional and Discovering Role of Bin Arabi’s Idea of the Perfect Man in Shiite Imamate as Reflected in Feyz Kashani’s Works

نویسنده [English]

  • Shahnaz Shayanfar
چکیده [English]

In Bin Arabi’s mystical tradition, after the unity of existence, a central component called “the perfect man” is put forth. Some reviewers have considered the “perfect man” and “monotheism” as the two fundamental issues in theoretical mysticism. Guardianship and the position of Allah’s caliphate, making alterations in the world and being its soul, being the treasurer of the Divine secrets and king appointed by Allah and possessing the ultimate wisdom are but a few of the characteristics of the perfect man. Therefore, the component of the perfect man, just like Sohravardi’s concept of the “Guardian of the Book”, enjoys the characteristics of the Imam in the Shiite traditions the Shiite audience finds it very similar to the example of the “Imam”. The idea of the perfect man within the intellectual framework of Feyz Kashani, as a Shiite intellectual, has led him to pay a novel and more serious attention to those traditions that have been given less attention by the other Shiite intellectuals, especially the theologians; he has been able to discover some hidden implications or prove the obvious implications in the Quranic verses and the traditions by the use of the aforementioned idea. In this paper, the intentional role of the perfect man in Imamate has been studied and, based on Feyz Kashani’s works as well as the idea of the perfect man, the manner of discovering the hidden implications in the traditions with regard to the position of the Imam in the existence and proving the obvious implications has been discussed.      

کلیدواژه‌ها [English]

  • perfect man
  • Imam
  • bin Arabi
  • Feyz Kashani