واکاوی مفهوم «دین» و«دینی» در نظریة علم دینی آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری موسسه بین المللی مطالعات اسلامی

2 استادیار پژوهشگاه علوم وحیانی معارج.

چکیده

پژوهش حاضر، پاسخی است به این پرسش که آیا دو مفهوم «دین» و «دینی» تفاوت دارند؟ ازآنجاکه روشن شدن نظریۀ علم دینی آیت‌الله جوادی آملی منوط به داشتن تصویری درست از مفاهیم پایه است و توجه نداشتن به این مفاهیم، سبب طرح بعضی از اشکالات شده است، سعی نویسنده تبیین برخی مفاهیم پایه در دیدگاه صاحب کتاب منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی است. هدف دیگر، پاسخ به نقدها در سایۀ آن مبانی است.
   نویسنده با مراجعه به کتاب‎‌ها و مقالات ایشان، با شیوه‎‌ای تحلیلی- استدلالی، بیان تازه‌ای از نظریۀ علم دینی حضرت استاد عرضه کرده است. باتوجه‌به تفاوت «دین» و «دینی»، به اشکالات پاسخ می‌دهیم و مفهوم «علم دینی» را از نگاه صاحب نظریه روشن‎‌تر می‎‌کنیم.
   مهم‎‌ترین نتایج عبارت‌اند از 1) حقیقت دین، معرفتی است از سنخ علم حضوری که پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله) و معصومین (علیهم السلام) به آن دسترسی دارند؛ 2) معرفت دینی، مجموعه‎‌ای از دانش‎‌هاست که غیرمعصومین ازراه علم‎‌حصولی به‌دست می‎‌آورند؛ 3) معرفت دینی منحصر به فهم «نقل» نیست و معرفت‎‌های «عقلی»، حتی عقل تجربی، با تکیه بر جهان‌بینی الهی، معرفتی «دینی» است؛ 4) علم دینی، یعنی کشف «قول» یا «فعل» خداوند که به‌واسطۀ عقل یا نقل یا هردوست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Concepts of ‘Religion’ and ‘Religious’ in Ayatollah Javadi Amoli’s Theory of Religious Science

نویسندگان [English]

  • mohammad ali akbari 1
  • Morteza vaez javadi 2
1 Ph.D. Student, International Institute for Islamic Studies
2 Assistant Professor, Ma’arij Research Institute of Revelation Wisdom
چکیده [English]

The present study is an answer to the question that “is there any difference between the two concepts of ‘religion’ and ‘religious’?” Since the true understanding of Ayatollah Javadi Amoli’s theory of religious science depends on having a true picture of basic concepts, and some objections has been put forward due to lack of attention to these concepts, the role of this paper is to explain some of the basic concepts in the thought of the author of The Geometry of Religious Knowledge. The other purpose of the paper is to answer to the Critiques expressed by some of the respected professors.
Appealing to books and papers of Ayatollah Javadi Amoli, with an analytic-discursive method, we present a new expression of his theory of religious science. We respond to objections in the light of the difference between ‘religion’ and ‘religious’, making clearer the concept of ‘religious science’ in the thought of this theorist.
The most important findings are: (1) The truth of religion is a kind of ‘knowledge by presence’, which is accessible to the Prophet and Infallibles; (2) Religious knowledge is a set of sciences that, except for Infallibles, are only accessible through ‘acquired knowledge’; (3) Religious knowledge is not restricted to the understanding of the scriptures, but it also includes ‘rational’ knowledge, even the empirical reason, but if it is based on the divine worldview; Religious knowledge means discovering the ‘word’ and the ‘act’ of the God, which is by reason or by the use of scriptures, or both of them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • concept of religion
  • concept of religious
  • Religious Science
  • Ayatollah Javadi Amoli
  • reason and scripture

اکبری، محمدعلی و مرتضی جوادی (1392)، «بازنگاری نظریۀ علم دینی آیت‌الله جوادی آملی»، حکمت اسراء، سال پنجم، شمارۀ چهارم، ص 5-36.

پیروزمند، علی‌رضا (1392)، «دوگونگی و ابهام در سرنوشت اسلامیت علوم در کلام فیلسوف متأله»، کتاب نقد، سال پانزدهم، شمارۀ 69، ص 129-179.

جوادی آملی، عبدالله (1375)، رحیق مختوم، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله(1379)، تسنیم، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله(1380)، انتظار بشر از دین، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله(1381)، شریعت در آیینۀ معرفت، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله(1387الف)، دین‌شناسی، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله(1387ب)، منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله (1388)، تسنیم، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله (1389الف)، ادب فنای مقربان، اسراء، قم.

جوادی آملی، عبدالله(1389ب)، تسنیم، اسراء، قم.  

شجاعی زند، علی‌رضا (1378)، «تعریف دین و معضل تعدد»، نقد و نظر، سال پنجم، شمارۀ 3 و 4، ص 234-297.